Paul Hoover Thiên niên kỷ mới: Năm mươi nhận định về văn học và văn hoá (đồng tình hoặc không đồng tình) Tiếp tục với bài trắc nghiệm của Paul Hoover, để thấy ở thiên niên kỷ mà chúng ta đang sống, mọi thứ đều tồn tại trong tình thế luôn luôn cần phải được/bị phản tư. Luận văn của Paul Hoover như "công án" Thiền. Nhiều khi không có context gần để suy đoán nên bản dịch của tôi chắc sai nhiều. Mong mọi nguời quan tâm chỉ ra giúp. * Từ “người tiêu dùng” đã thay thế từ “công dân” trong hầu hết các hình thức của diễn ngôn. Văn hoá truyền thống là kẻ thù của chủ nghĩa tiêu dùng. Văn hoá truyền thông đã cộng tác với chủ nghĩa tiêu dùng để huỷ hoại những niềm tin truyền thống. Lý thuyết hậu hiện đại được tạo ra để làm rối trí và hăm doạ những công dân ở trình độ biết chữ thông thường. Các chủ nghĩa tiền vệ là một phương diện tất yếu của chủ nghĩa tư bản hậu kỳ. Thi ca cũng có cùng mối liên kết với giai cấp trong xã hội, hiểu theo nghĩa, nó cũng phải nằm đưới quyền của những tầng lớp trưởng giả. Sự khêu gợi dục tình của tự sự thể hiện trong mối quan hệ huê tình giữa tác giả và độc giả, thường là sự chiều chuộng ve vuốt của nhân tố đầu đối với nhân tố sau. Chủ nghĩa khiêu dâm của phi tự sự lại thể hiện trong sự khước từ những mối quan hệ thông thường mà cả tác giả và độc giả cùng chia sẻ. Trí tuệ chỉ có thể hình dung về tính về cái bất định như là cái tất định – nói khác đi, như là hình ảnh. Song các hình ảnh chỉ được quan tâm khi chúng truyền đạt một sự bất định. Các bài thơ hoàn toàn dựa vào thực tế. Bảng danh sách, hay chuỗi, là nguyên tắc tổ chức chủ yếu của sự viết. Chuỗi không theo trình tự nào là nguyên tắc chủ yếu của lối viết tiền vệ. Cái “mới” trong nghệ thuật luôn là cái được nhập từ một nền văn hoá khác. Sự triệt huỷ là hình thức chân thật nhất của sự nịnh bợ. Giữa một và không có nhiều sự khác biệt hơn là giữa một và một triệu. Thơ là một thứ tin đồn được kể bởi sự thật. Thậm chí ngay cả khi đạt đến độ hoang đường nhất, những ý nghĩ của chúng ta vẫn trụ trên cái thế giới mà chúng ta vốn đã thân quen. Mọi ẩn dụ, bởi thế, xét tận gốc, đều rất đỗi chất phác. Trong nhiếp ảnh, tư thế chụp ảnh đối diện với máy ảnh như một cái máy ảnh. Các bức ảnh, về bản chất, mang tính khoảnh khắc (chúng là những lát cắt thời gian), mang tính kịch (chúng được dàn dựng), và mang tính chất của bi ca (chúng phai mờ); hiểu theo nghĩa này, chúng giống thơ. Tính sáng tạo là một ý niệm thuộc về tình cảm. Kịch bản điện ảnh là thể loại văn chương quan trọng nhất. Chọn một: (1) Tên của các sự vật còn có nhiều quyền năng hơn bản thân các sự vật; (2) Tính thực tại của các sự vật còn có tính biểu cảm nhiều hơn ngôn ngữ; (3) Những sự vật như những trái cam có một sự hiện diện gây choáng ngợp nhưng nếu không có tên, chúng chỉ là những vật vô hình. Nhà văn, cũng như diễn viên, đều cần mặt nạ. Cái “mới” luôn luôn quen thuộc đến lạ lùng. Chính trị của ngôn ngữ thể hiện ngay trong tiền giả định. Chủ nghĩa tương đối và chủ nghĩa đa nguyên đều là những hình thức của chủ nghĩa chuyên chế. Sự mỉa mai gần với sự thật hơn là những phát ngôn trực tiếp về thực tế. Những sự vật đơn giản, chẳng hạn quân đội, đều có thể được hiểu bằng cách trỏ tay vào chúng. Sự phiêu tán hậu hiện đại là một hình thức của sự mỉa mai, nó sử dụng cái đa bội để đạt đến một thứ “chủ nghĩa tân hiện thực”. Song đó là một hình thức của sự mỉa mai mà thiếu đi sự mỉa mai. Thơ ngôn ngữ là một ký hiệu được hát lên bởi một hoa văn. Nhà văn có cảm thấy đau đớn không, hay là họ quá thật thà? Sự nổi tiếng là hình thức đúng nhất của cái siêu nghiệm. Tư tuởng thì phi giới tính nhưng chủ đề của nó thì lại bị phái tính hoá. Nghệ thuật là một hình thức kiểm soát xã hội. Lý thuyết là một tác phẩm hư cấu với chỉ một nhân vật. Sự tẩy xoá là phần thưỏng của chính hành động ấy. Để biết tương lai của một nghệ thuật, cần xem xét kỹ cái hình thức bị cười nhạo nhất và bị văng xa nhất ra ngoài lề của những thực hành đương thời trong lĩnh vực nghệ thuật này. Một câu văn hay không bao giờ ngây thơ. Chỉ có các diễn viên mới có tâm hồn. Vi phạm giới hạn là một hình thức của sự sùng bái hậu hiện đại. Cái quá khứ vẫn còn đang đuợc kiến tạo. Sự sao chép những đề tài và hình thức đang hiện tồn mới là chủ nghĩa hiện thực đích thực. Tốc độ của hiện thực còn nhanh hơn tốc độ của sự chú ý. Chỉ có thơ mới tiếp cận được tốc độ của sự thật. Mọi tự sự đều khao khát cảnh săn đuổi. Tự nhiên lấp đầy những khoảng trống mà tác giả để lại. Chân giá trị đòi hỏi một lịch sử của nỗi thống khổ. Thơ ca tiền vệ hoài niệm về truyền thống. Chủ nghĩa hiện đại vẫn chưa hoàn thành hết sứ điệp của mình. Chủ nghĩa hậu hiện đại đa cảm khi nghĩ về tương lai. Bởi không có niềm tin nào, nên thiếu vắng nỗi háo hức thiên niên kỷ. Nguồn: Paul Hoover, “ The New Millennium: Fifty Statements on Literature and Culture (Agree or Disagree)”, Chicago Review, Vol 43, Issue 4, 1997, p3. THE NEW MILLENNIUM: FIFTY STATEMENTS ON LITERATURE AND CULTURE (AGREE OR DISAGREE) The word "consumer" has replaced the word "citizen" in most forms of discourse. Traditional culture is the enemy of consumerism. Media culture collaborates with consumerism to destroy traditional beliefs. Postmodern theory was created to confuse and intimidate the average literate citizen. Avant-gardes are a necessary aspect of late capitalism. Poetry has the same connection to social class that it had under aristocratic social orders. The erotic allure of narrative lies in the courtship of author and reader, usually involving the courtly deference of the former to the latter. The eroticism of non-narrative lies in the shared refusal of normal relations. The mind can only conceive of uncertainty as a certainty--in other words, as an image. But images are of interest only when they communicate an uncertainty. Poems are entirely factual. The list, or series, is the major organizing principle of writing. The out-of-sequence series is the organizing principle of most avant-garde writing. The "new" in art is always imported from another culture. Annihilation is the sincerest form of flattery. There is more difference between one and zero than one and one million. Poetry is a rumor told by the truth. Even at their most fantastic, our thoughts are based on the world with which we are already familiar. All metaphor, therefore, is homely at base. In photographs, the pose confronts the camera like a camera. Photographs are by nature momentary (they are slices of time), dramatic (they are staged), and elegiac (they fade); in this, they resemble poetry. Creativity is a sentimental concept. The filmscript is the primary literary genre. Choose one: (1) The names of things have more power than the things themselves; (2) The actuality of things is more expressive than language; (3) Things like oranges have tremendous presence, but are invisible without their names. Writers, like actors, require personae. The "new" is always strangely familiar. The politics of language appears first in the preposition. Relativism and pluralism are forms of absolutism. Irony is closer to the truth than direct statements of fact. Simple things, like armies, can be understood by pointing. Postmodern dispersion is a form of irony, using multiplicity to arrive at a "new realism." But it is a form of irony that lacks irony. Language poetry is a sign sung by a seme. Do writers feel pain, or are they too dishonest? Fame is the truest form of transcendence. Thought is sexless, but its subject matter is gendered. Art is a form of social control. Theory is fiction with only one character. Erasure is its own reward. To know the future of an art, examine the most ridiculed and marginalized form of its current practice. A good sentence is never innocent. Only actors have souls. Transgression is a form of postmodern worship. The past is still under construction. Replication of existing themes and forms is the only true realism. The speed of reality is faster than the speed of attention. Only poetry approaches the speed of truth. All narrative aspires to the chase scene. Nature fills the gaps that authors leave. Dignity requires a history of suffering. Avant-garde poetry is nostalgic for tradition. Modernism has yet to complete its mission. Postmodernism is sentimental about the future. Because there is no belief, there is no millennial fervor. ~~~~~~~~ By PAUL HOOVER

Khi bố mẹ già!!! Ngày bố mẹ già đi, con hãy cố gắng kiên nhẫn và hiểu giùm cho bố mẹ. Nếu như bố mẹ ăn uống rớt vun vãi... Nếu như bố mẹ gặp khó khăn ngay cả đến cái ăn cái mặc...Xin con hãy bao dung! Con hãy nhớ những ngày giờ mà bố mẹ đã trải qua với con, để dạy cho con bao điều lúc thuở bé. Nếu như bố mẹ cứ lập đi lập lại hàng trăm lần mãi một chuyện, thì đừng bao giờ cắt đứt lời bố mẹ... mà hãy lắng nghe! Khi con còn ấu thơ, con hay muốn bố mẹ đọc đi đọc lại mãi một câu truyện hằng đêm cho đến khi con đi vào trong giấc ngủ... và bố mẹ đã làm vì con. Nếu như bố mẹ không tự tắm rửa được thường xuyên, thì đừng quở trách bố mẹ và đừng nên cho đó là điều xấu hổ. Con hãy nhớ... lúc con còn nhỏ, bố mẹ đã phải viện cớ bao lần để vỗ về con trước khi tắm. Khi con thấy sự ít hiểu biết của bố mẹ trong đời sống văn minh hiện đại ngày hôm nay, đừng thất vọng mà hãy để bố mẹ thời gian để tìm hiểu. Bố mẹ đã dạy dỗ con bao điều... từ cái ăn, cái mặc cho đến bản thân và phải biết đương đầu với bao thử thách trong cuộc sống. Nếu như bố mẹ có đãng trí hay không nhớ hết những gì con nói... hãy để bố mẹ đôi chút thời gian để suy ngẫm lại và nhỡ như bố mẹ không tài nào nhớ nổi, đừng vì thế mà con bực mình mà tức giận... vì điều quan trọng nhất đối với bố mẹ là được nhìn con, đưọc gần bên con và được nghe con nói, thế thôi! Nếu như bố mẹ không muốn ăn, đừng ép bố mẹ!... vì bố mẹ biết khi nào bố mẹ đói hay không. Khi đôi chân của bố mẹ không còn đứng vững như xưa nữa... hãy giúp bố mẹ, nắm lấy tay bố mẹ như thể ngày nào bố mẹ đã tập tềnh con trẻ những bước đi đầu đời. Và một ngày như một ngày sẽ đến, bố mẹ sẽ nói với con rằng... bố mẹ không muốn sống, bố mẹ muốn từ biệt ra đi. Con đừng oán giận và buồn khổ... vì con sẽ hiểu và thông cảm cho bố mẹ khi thời gian sẽ tới với con. Hãy cố hiểu và chấp nhận, đến khi về già, sống mà không còn hữu ích cho xã hội mà chỉ là gánh nặng cho gia đình!... và sống chỉ là vỏn vẹn hai chữ "sinh tồn". Một ngày con lớn khôn, con sẽ hiểu rằng, với bao sai lầm ai chẳng vướng phải, bố mẹ vẫn bỏ công xây dựng cho con một con đường đi đầy an lành. Con đừng nên cảm thấy xót xa buồn đau, đừng cho rằng con bất lực trước sự già nua của bố mẹ. Con chỉ cần hiện diện bên bố mẹ để chia sẻ những gì bố mẹ đang sống và cảm thông cho bố mẹ, như bố mẹ đã làm cho con tự khi lúc con chào đời. Hãy giúp bố mẹ trong từng bước đi vào chiều... Hãy giúp bố mẹ trong phút sống còn lại trong yêu thương và nhẫn nại... Cách duy nhất còn lại mà bố mẹ muốn cảm ơn con là nụ cười và cả tình thương để lại trong con. Thương con thật nhiều... Bố mẹ... st - PIERRE ANTOINE (Việt kiều Pháp)

Những cái đinh Một cậu bé nọ có tính rất xấu là rất hay nổi nóng. Một hôm, cha cậu bé đưa cho cậu một túi đinh rồi nói với cậu: "Mỗi khi con nổi nóng với ai đó thì hãy chạy ra sau nhà và đóng một cái đinh lên chiếc hàng rào gỗ". Ngày đầu tiên, cậu bé đã đóng tất cả 37 cái đinh lên hàng rào. Nhưng sau vài tuần, cậu bé đã tập kiềm chế dần cơn giận của mình và số lượng đinh cậu đóng lên hàng rào ngày một ít đi. Cậu nhận thấy rằng kiềm chế cơn giận của mình dễ hơn là phải đi đóng một cây đinh lên hàng rào. Đến một ngày, cậu bé đã không nổi giận một lần nào trong suốt cả ngày. Cậu đến thưa với cha và ông bảo: "Tốt lắm, bây giờ nếu sau mỗi ngày mà con không hề giận với ai dù chỉ một lần, con hãy nhổ cây đinh ra khỏi hàng rào". Ngày lại ngày trôi qua, rồi cũng đến một hôm cậu bé đã vui mừng hãnh diện tìm cha mình báo rằng đã không còn một cây đinh nào trên hàng rào nữa. Cha cậu liền đến bên hàng rào. Ở đó, ông nhỏ nhẹ nói với cậu: "Con đã làm rất tốt, nhưng con hãy nhìn những lỗ đinh còn để lại trên hàng rào. Hàng rào đã không giống như xưa nữa rồi. Nếu con nói điều gì trong cơn giận dữ, những lời nói ấy cũng giống như những lỗ đinh này, chúng để lại những vết thương khó lành trong lòng người khác. Cho dù sau đó con có nói lời xin lỗi bao nhiêu lần đi nữa, vết thương đó vẫn còn lại mãi. Con hãy luôn nhớ: vết thương tinh thần còn đau đớn hơn cả những vết thương thể xác. Những người xung quanh ta, bạn bè ta là những viên đá quý. Họ giúp con cười và giúp con mọi chuyện. Họ nghe con than thở khi con gặp khó khăn, cổ vũ con và luôn sẵn sàng mở trái tim mình ra cho con. Hãy nhớ lấy lời cha…" sưu tầm

Bảo tồn đa dạng sinh học dảy Trường Sơn CHIẾN LƯỢC BẢO TỒN CÁC LOÀI THỰC VẬT QUÝ HIẾM THUỘC NGHỊ ĐỊNH 32/2006/NĐ-CP Ở KHU VỰC PHÍA NAM DÃY TRƯỜNG SƠN BẮC (TỪ QUẢNG NAM ĐẾN HÀ TĨNH) Bảo tồn đa dạng sinh học nói chung và bảo tồn các nguồn gen quý hiếm hiện hữu trong dãy Trường Sơn là một vấn đề mang tính cấp thiết và bức bách, đòi hỏi tập trung toàn lực không chỉ đối với các nhà quản lý, các nhà khoa học mà là của toàn xã hội. Lâu nay nhiều văn bản, nhiều tư liệu được công bố nhằm bảo vệ và bảo tồn nguồn tài nguyên thiên nhiên trên toàn lãnh thổ Việt Nam đã được công chúng quan tâm. Tuy nhiên, để các văn bản và tư liệu liên quan đi vào đời sống xã hội là một bài toán chưa có lời giải thỏa đáng. Chỉ riêng việc thực thi các Nghị định của Chính phủ nhằm bảo vệ các động thực vật nguy cấp, quý hiếm mà gần đây nhất là Nghị định 32/2006/NĐ-CP (sau đây tạm gọi tắt là NĐ 32/2006) cũng còn khá nhiều bất cập. Để thực thi tốt Nghị định nhằm góp phần vào việc bảo tồn đa dạng sinh học dãy Trường Sơn, chúng tôi thiết nghĩ phải đối mặt với thực tế và vạch ra một chiến lược hành động cụ thể. Qua nghiên cứu, tìm hiểu ở địa bàn các tỉnh phía Nam dãy Trường Sơn Bắc, chúng tôi cảm nhận được rằng tình hình thực thi NĐ 32/2006 ở khu vực nghiên cứu còn nhiều điều cần bàn luận. Trong thực tế mấy năm qua, tình hình khai thác vận chuyển trái phép các lâm sản nói chung, các thực vật được ghi tên trong danh mục kèm theo NĐ 32/2006 nói riêng vẫn xảy ra khá thường xuyên, trong khi công tác quản lý, bảo tồn của các địa phương vẫn còn nhiều hạn chế, đôi lúc, đôi nơi thực thi tinh thần Nghị định chưa thật sự hiệu quả, nếu không muốn nói là có khi bỏ ngõ cho hoạt động khai thác, vận chuyển, mua bán nhiều loài, nhất là các loài thuộc nhóm cho lâm sản phi gỗ. I. Giới hạn khu vực tham luận Nội dung tham luận giới hạn cho địa bàn từ Quảng Nam ra đến Nghệ An. Các dẫn liệu được dựa vào tài liệu lưu trữ của Khu bảo tồn thiên nhiên Sông Thanh, Khu bảo tồn thiên nhiên Sông Trà, Khu bảo tồn thiên nhiên Bà Nà (Quảng Nam và Đà Nẵng), Vườn Quốc gia Bạch mã, Hành lang xanh (Thừa Thiên Huế), Khu bảo tồn thiên nhiên Dakrong (Quảng Trị), Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẽ Bàng (Quảng Bình), Khu bảo tồn thiên nhiên Kẽ gỗ (Hà Tĩnh). II. Danh mục các loài cây rừng nguy cấp, quý, hiếm có mặt ở khu vực được ghi trong Nghị định 32/2006/NĐ-CP Để thấy được một cách tổng quát nguồn thực vật nguy cấp, quý, hiếm có măt ở khu vực Nam Trường Sơn Bắc có tên trong Nghị định 32/2006/NĐ-CP, chúng tôi trích dẫn bảng danh mục của Nghị định và chú thích sự hiện hữu các loài của khu vực ở bảng sau: Nhóm IA. Thực vật rừng nguy cấp, quý, hiếm cấm khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại TT LOÀI ĐỊA BÀN Tên Việt Nam Tên khoa học QN TT QT QB HT NGÀNH THÔNG PINOPHYTA 1 Hoàng đàn Cupressus torulosa 2 Bách Đài Loan Taiwania cryptomerioides 3 Bách vàng Xanthocyparis vietnamensis 4 Vân Sam Phan-xi-păng Abies delavayi-fansipanensis 5 Thông Pà cò Pinus kwangtungensis 6 Thông đỏ nam Taxus wallichiana 7 Thông nước Glyptostrobus pensilis NGÀNH MỘC LAN MAGNOLIOPHYTA Lớp mộc lan Magnoliopsida 8 Hoàng liên gai Berberis julianae 9 Hoàng mộc Berberis wallichiana 10 Mun sọc (Thị bong) Diospyros salletii x 11 Sưa (Huê mộc vàng) Dalbergia tonkinensis x x x 12 Hoàng liên TrungQuốc Coptis chinensis 13 Hoàng liên chân gà Coptis quinquesecta Lớp hành Liliopsida 14 Các loài Lan kim tuyến Anoectochilus spp. x x x x x 15 Các loài Lan hài Paphiopedilum spp. x Ghi chú: QN: Quảng Nam TT: Thừa Thiên Huế QT: Quảng Trị QB: Quảng Bình HT: Hà Tĩnh Nhóm II A. Thực vật rừng nguy cấp, quý hiếm hạn chế khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại TT LOÀI ĐỊA BÀN Tên Việt Nam Tên khoa học QN TT QT QB HT NGÀNH THÔNG PINOPHYTA 1 Đỉnh tùng (Phỉ ba mũi) Cephalotaxus mannii x 2 Bách xanh Calocedrus macrolepis 3 Bách xanh đá Calocedrus rupestris x 4 Pơ mu Fokienia hodginsii x x 5 Du sam Keteleeria evelyniana x x 6 Thông Đà Lạt Pinus dalatensis 7 Thông lá dẹt Pinus krempfii 8 Thông đỏ Bắc Taxus chinensis 9 Sa mộc dầu Cunninghamia konishii x Lớp tuế Cycadopsida 10 Các loài Tuế Cycas spp. x x x NGÀNH MỘC LAN MAGNOLIOPHYTA Lớp mộc lan Magnoliopsida 11 Sâm vũ diệp Panax bipinnatifidum 12 Tam thất hoang Panax stipuleanatus 13 Sâm Ngọc Linh Panax vietnamensis 14 Các loài Tế tân Asarum spp. 15 Thiết đinh Markhamia stipulata x x 16 Gõ đỏ (Cà te) Afzelia xylocarpa x x 17 Lim xanh Erythrophloeum fordii x x x x 18 Gụ mật (Gõ mật) Sindora siamensis x x 19 Gụ lau Sindora tonkinensis x x x x x 20 Đẳng sâm (Sâm leo) Codonopsis javanica 21 Trai lý (Rươi) Garcinia fagraeoides x 22 Trắc (Cẩm lai nam) Dalbergia cochinchinensis x x 23 Cẩm lai (Cẩm lai Bà Rịa) Dalbergia oliveri (D. bariensis, D. mammosa) x x 24 Giáng hương Pterocarpus macrocarpus x x 25 Gù hương Cinnamomum balansae x 26 Re xanh phấn Cinnamomum glaucescens x x x 27 Vù hương (Xá xị) Cinnamomum parthenoxylon x x x 28 Vàng đắng Coscinium fenestratum x x x x x 29 Hoàng đằng Fibraurea tinctoria x x 30 Các loài Bình vôi Stephania spp. x x x 31 Thổ hoàng liên Thalictrum foliolosum 32 Nghiến Excentrodendron tonkinensis (Burretiodendron tonkinensis) x Lớp hành Liliopsida 33 Hoàng tinh hoa trắng Disporopsis longifolia 34 Bách hợp Lilium brownii 35 Hoàng tinh vòng Polygonatum kingianum 36 Thạch hộc Dendrobium nobile x x 37 Cây một lá Nervilia spp. Ghi chú: QN: Quảng Nam TT: Thừa Thiên Huế QT: Quảng Trị QB: Quảng Bình HT: Hà Tĩnh III. Thực trạng và nguy cơ xâm hại những cây rừng nguy cấp, quý, hiếm được ghi trong Nghị định 32/2006/NĐ-CP Tình trạng xâm hại nguồn tài nguyên rừng ở khu vực Nam Trường Sơn Bắc diễn ra ngày càng phức tạp. Các hoạt động xâm hại cây rừng dọc dãy Nam Trường Sơn Bắc thường gặp gây hậu quả suy thoái đa dạng sinh học được tổng kết qua nhiều tài liệu lưu trữ ở các chi cục kiểm lâm sở tại và tài liệu công bố bởi các nhà khoa học là khai thác gỗ, củi, đốt than, chưng cất tinh dầu Re hương, khai thác lá nón, song mây, mật ong... Trong các hoạt động đó, nhiều loài cây gỗ có giá trị cao hoặc quý hiếm, nguy cấpvẫn thường xuyên bị khai thác trái phép như kiền (Hopea siamensis), Lim xanh (Erythrophloeum fordii), Pơ mu (Fokienia hodginsii)... Theo số liệu điều tra ở nhiều tỉnh từ Nghẹ An đến Quảng Nam, mặc dù số lượng vụ vi phạm và khối lượng gỗ bị khai thác trái phép có nơi giảm rõ rệt trong những năm vừa qua, nhưng các vụ vi phạm nghị định 48/2002/NĐ-CP rồi nghị định 32/2006/NĐ-CP có dấu hiệu tăng dần. Các vụ vi phạm gây tiếng vang dư luận cả nước trong vài năm vừa qua tập trung vào các loài nguy cấp, quý, hiếm. Điển hình là các vụ khai thác, vận chuyển trái phép huê mộc (Dalbergia tonkinensis) từ Quảng Bình vào đến Quảng Nam. Tuy nhiên, trong thực tế hiện nay đang có hiện trạng một số người dân bản xứ ngày đêm săn lùng khai thác một số loài thực vật rừng nguy cấp, quý hiếm ở Trường Sơn để bán cho tư thương như củ bình vôi (Stephania spp.) thuộc nhóm IA trong Nghị đinh 32/2006/NĐ-CP, lan kim tuyến (Anoetochilus spp.), lan hài (Padiopedilum spp.) thuộc nhóm IIA trong Nghị định 32/2006/NĐ-CP… nhưng các cơ quan, ban ngành hữu trách ở các địa phương xảy ra hiện tượng chưa ngăn chặn kịp thời hoặc chưa có phương án xử lý thích hợp. Đôi khi mẫu vật của các loài này được trưng bày bán ở các chợ hay vỉa hè đường phố năm này qua tháng nọ, nhưng vãn không bị xử lý, theo dõi, tìm giải pháp khắc phục. Lấy ví dụ, củ bình vôi được bày bán ở chợ Đông Hà, vỉa hè đường Trần Hưng Đạo, thành phố Huế… lan kim tuyến được tư thương đến tận vùng cao huyện Quế Sơn, Đại Lộc… tỉnh Quảng Nam để mua từ những nông dân sống ven rừng… Ngay cả việc môt số người dân tộc thiểu số khai thác, vận chuyển, bày bán đủ chủng loại lan rừng trên vỉa hè đường phố ở thành phố Huế, Đông Hà, Đồng Hới… suốt mấy năm nay, ai bảo đảm rằng trong đó không có loài thạch hộc (Dendrobium nobile), là một loài nguy cấp, quý hiếm được ghi ở nhóm IIA trong Nghị định 32/2006/NĐ-CP? Chính sự vi phạm âm ỷ thiếu kiểm soát này còn nguy hại gấp bội sự khai thác ồ ạt gỗ huê xảy ran trong vài năm vừa qua, vì ồ ạt, gây tiếng vang khiến nhiều ban ngành vào cuộc, rồi ngăn chặn kịp thời, ngược lại sự xâm hại âm ỷ ít người biết đến nên cũng ít cơ quan hữu trách quan tâm và cũng chẳng có chiến dịch nào truy bắt, ngăn chặn. Chúng ta không thể làm ngơ, vì "nước chảy ào ào không hao bằng lỗ mội". Đó là chưa kể đến việc để có đủ số lượng lan rừng đem bán kiếm lợi nhuận, người khai thác lan không ngần ngại chặt cả cây gỗ lớn có lan đeo bám. Vệc làm này vô hình chung xâm hại tiếp đến nhiều đối tượng cây gỗ rừng, mà không loại trừ cả cây gỗ quý, hiếm có tên trong Sách Đỏ hay trong Nghị định 32 về quản lý động thực vật rừng nguy cấp, quý, hiếm của Chính phủ.. IV. Thực trạng bảo tồn những loài cây rừng nguy cấp, quý, hiếm Nhìn chung, trong vòng mười năm trở lại đây đã có nhiều dự án triển khai nhằm bảo tồn nguồn tài nguyên thiên nhiên nói chung và nguồn thực vật rừng quý hiếm nói riêng, từ những dự án nâng cao năng lực quản lý, nâng cao nhận thức của người dân sống ở vùng đệm các Vườn Quốc gia và Khu bảo tồn thiên nhiên trong khu vực, cho đến các dự án đầu tư tăng thu nhập, tạo công ăn việc làm cho người dân sống gần rừng nhằm giảm áp lực xâm hại rừng. Tuy nhiên, cho đến nay, trong khu vực chưa có một dự án nào được triển khai nhằm bảo tồn các loài nguy cấp, quý, hiếm được ghi trong Nghị định 48/2002/NĐ-CP từ năm 2002 đến năm 2006 và Nghị định 32/2006/NĐ-CP từ 2006 đến nay một cách hệ thống. Có chăng chỉ mới khởi đầu điều tra, nghiên cứu cách nhân giống một cách nhỏ lẻ như ở Vườn Quốc gia Bạch Mã đối với cây re hương. Điều 4, chương II, Nghị định 32/2006/NĐ-CP đã ghi rằng "Ủy ban nhân dân các cấp có trách nhiệm chỉ đạo, tổ chức thực hiện đánh giá tình trạng thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm tại địa phương; tổng hợp trên địa bàn cùng với việc thống kê rừng, kiểm kê rừng, theo dõi diễn biến tài nguyên rừng quy định tại Điều 32 của Luật Bảo vệ và Phát triển rừng năm 2004 và hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn", thế nhưng trong thực tế, chưa thấy Ủy ban nhân dân các cấp ở các địa phương trong khu vực triển khai tinh thần đó, có chăng chỉ mới dừng lại ở mức kiểm kê rừng, đánh giá rất chung nguồn tài nguyên hiện hữu và đề ra phương hướng hành động quản lý, bảo tồn tổng hợp. Chính vì thế khi xảy ra những vụ vi phạm trên diện rộng, khai thác vận chuyển trái phép các loài nguy cấp, quý hiếm thì các địa phương rất lúng túng trong xử lý vụ việc. Điển hình là các vụ khai thác, vận chuyển trái phép loài cây gỗ huê (sưa, trắc thối) - Dalbergia tonkinensis từ Thừa Thiên Huế đến Quảng Nam trong năm 2006 đã gây ra nhiều khó khăn cho công tác xử lý của các địa phương. Đến lúc vụ việc rộ lên, lực lượng kiểm lâm và công an kinh tế tịch thu tang vật, mới bắt đầu tìm chuyên gia giám định. Có nghĩa là các địa phương đã rất bị động. Sở dĩ như vậy là vì trước đó các địa phương chưa bao giờ kiểm tra, xác định và ghi nhận loài này để định vị trên bản đồ và đề ra phương án bảo tồn. Tương tự, mãi tới nay, theo chỗ chúng tôi biết thì cũng chưa có Ủy ban nhân dân địa phương nào quan tâm chỉ đạo, tổ chức điều tra, xác định và khoanh vùng để bảo tồn các loài nguy cấp, quý hiếm có ở dịa phương đựoc ghi trong Nghị định 32/2006/NĐ-CP như các loài tuế (Cycas spp.) bình vôi (Stephania spp.), các loài lan kim tuyến (Anoectochilus spp.), các loài lan hài (Paphiopedilum spp.), thạch hộc (Dendrobium nobile) là những loài đang bị người dân khai thác, vận chuyển trái phép liên tục. Nói tóm lại, thực trạng bảo tồn những thực vật nguy cấp, quý hiếm được ghi trong Nghị định 32/2006/NĐ-CP hiện nay rất đáng báo động. Với đà này, các loài vừa nói có nguy cơ mất dần số lượng cá thể và cũng có nguy cơ tuyệt chủng trong thời gian ngắn sắp tới. V. Vài suy nghĩ về chiến lược bảo tồn. Theo chúng tôi, ngay từ bây giờ cần có chiến lược bảo tồn rất cụ thể từng loài ghi trong Nghị định 32/2006/NĐ-CP. Để công tác bảo tồn này có hiệu quả, chúng ta cần triển khai thực hiện từng bước cơ bản như sau: 1. Điều tra, xác định, định vị, khoanh vùng và vẽ bản đồ phân bố các loài nguy cấp, quý hiếm: Việc làm này không chỉ triển khai ở các khu rừng đặc dụng, ở các Khu Bảo tồn thiên nhiên hay các Vườn Quốc gia, mà phải làm đồng loạt ở tất cả các trạng thái rừng thuộc dãy Trường Sơn nói chung và Nam Trường Sơn Bắc nói riêng. Tổ chức điều tra, xác định sự hiện diện của từng loài một có tên trong Nghị định 32/2006/NĐ-CP. Trong thực tế, cho đến nay các danh lục thực vật đã được công bố cho các Khu Bản tồn thiên nhiên, các Vườn Quốc gia có thể chưa thật sự đầy đủ, đôi khi những loài thiếu tên trong danh lục nhưng hiện có mặt ngoài hiện trường lại là loài nguy cấp, quý, hiếm được ghi trong danh mục kèm theo Nghị định 32/2006/NĐ-CP. Nhiều tiểu khu, lô, khoảnh từ trước đến nay chưa từng được điều tra, nay cũng cần có kế hoạch rà soát, xác định sự hiện diện của các loài nguy cấp, quý, hiếm. Để tiết kiệm thời gian và công của, cần có kế hoạch đào tạo cho cán bộ điều tra hiện trường của các Phân viện điều tra, Quy hoạch rừng và các Đoàn điều tra, Quy hoạch nông lâm nghiệp các tỉnh kỹ năng và phương pháp phát hiện các loài cần tìm để họ kết hợp trong công tác rà soát các loại rừng. 2. Nghiên cứu kỹ các đặc điểm sinh thái, sinh học và sinh lý của từng loài, đồng thời nghiên cứu biện pháp kỹ thuật nhân giống, trồng đối với từng loài. 3. Nghiên cứu phương thức bảo tồn thích hợp cho từng loài. Đối với những loài có khả năng bảo tồn in situ thì tổ chức triển khai bằng cách xác định hiện trường, khoanh vùng, khoanh lô, khoảnh, tiểu khu và chọn giải pháp tác động thích hợp. Tổ chức đào tạo nâng cao năng lực cho cán bộ làm công tác bảo tồn để thực hiện dự án. Tuyên truyền, vận động nhân dân sống ven rừng và sống trong vùng đệm của các Vườn Quốc gia, các Khu Bảo tồn thiên nhiên tham gia bảo tồn với tư cách là cộng tác viên và chủ rừng. Đối với những loài không thể hoặc khó bảo tồn in situ thì nghiên cứu giải pháp khả thi để tiến hành phương thức bảo tồn ex situ. Giao trách nhiệm cho các Vườn Quóc gia, các Khu Bảo tồn thiên nhiên lập vườn thực vật để bào tồn ex situ các loài này. 4. Tăng cường công tác bảo vệ, quản lý tài nguyên theo phương thức cộng đồng. Xác định trách nhiệm của các bên tham gia, đặc biệt làm rõ vai trò trách nhiệm của các UBND địa phương đối với Nghị định 32/2006/NĐ-CP trong công tác bảo tồn các loài nguy cấp, quý, hiếm có mặt ở địa bàn. 5. Cần có ngay biện pháp ngăn chặn khai thác, vận chuyển, mua bán các loài thực vật nguy cấp, quý, hiếm thân thảo: bình vôi, lan kim tuyến, lan hài, thạch hộc… Nghiên cứu hạn chế và kiểm soát chặt chẽ tình trạng khai thác xô bồ lan rừng, vận chuyển, bày bán tràn lan như hiện nay.