Phòng chống tham nhũng, tiêu cực bằng liệu pháp "đạo đức"
27/03/2006 11:00
Tham nhũng ở nước ta đang ở mức độ trầm kha mà Đảng đã phải coi đây là 1 trong 4 nguy cơ lớn nhất hiện nay. Nhiều biện pháp đã và đang áp dụng, trong đó có việc “phải xử lý nghiêm”, “phải xử lý triệt để bất kỳ người đó là ai, ở cương vị nào, v.v…”, nhưng xem ra tham nhũng không hề giảm mà có nguy cơ tăng trưởng cao, “năm sau cao hơn năm trước”...
Các biện pháp hành chính trên, dù nghiêm minh đến đâu cũng là xử lý việc đã rồi và kết quả luôn luôn là mất mát cán bộ và thất thoát tài sản do thu hồi chẳng đáng là bao, mất mát lớn hơn nữa là lòng tin của nhân dân vào các cấp cán bộ lãnh đạo.
Tôi xin đề xuất một biện pháp, tuy rằng rất khó khăn, lâu dài và cần cả hệ thống đồng bộ, nhưng lại rất nhân văn: khơi dậy lòng tự trọng cá nhân, tạo những lá chắn nội lực tiềm ẩn trong mỗi con người vốn “nhân chi sơ tính bản thiện” này.
Hỡi mỗi cán bộ đương chức đương quyền, mỗi khi bị cám dỗ và lung lay vì vật chất, hãy dành ít phút để tự hỏi mình những câu hỏi sau đây trước khi hành động:
- Nó có hợp pháp không?
- Nó sẽ mang lại cho mình những gì?
- Sẽ ra sao nếu lãnh đạo và nhân viên của mình biết?
- Nếu hành vi tiêu cực của mình được đăng lên báo thì sao?
- Bố mẹ, vợ con mình sẽ như thế nào nếu mình bị bắt?
Lòng tự trọng của mỗi cá nhân là lá chắn đầu tiên và cũng là lá chắn cuối cùng cho mọi hành vi tiêu cực của người ấy. Tôi không hiểu hệ thống luật pháp ở Nhật Bản hay Phần Lan nghiêm minh đến đâu, nhưng tôi biết người dân nước họ có lòng tự trọng rất cao, được giáo dục từ thời thơ ấu.
Tôi thực sự đau lòng trước tình trạng gian dối nhiều như hiện nay và đau lòng hơn khi thấy nhiều người không còn cảm giác “xấu hổ” nữa.
Thứ Bảy, 31 tháng 3, 2012
Người Mường ngại ở nhà sàn
TTCT - Suy thoái bản sắc văn hóa đã là một hiện tượng có tính toàn cầu trong thế giới phẳng và tác động của lối sống công nghiệp.
Tất nhiên con người dù ở đâu vẫn tồn tại, nhưng những hình ảnh riêng biệt, những nhóm sắc tộc riêng biệt sẽ dần hòa tan vào các cộng đồng lớn hơn, cộng đồng quyết định bước đi của từng quốc gia. Nhà cửa và phục trang thay đổi trước, ngôn ngữ và tập tục thay đổi hằng ngày với sự gia tăng của từ ngữ mới và tập tục đơn giản mới. Ở đâu tốc độ công nghiệp hóa nhanh cũng như kém phát triển về dân chủ, ở đó mất bản sắc nhanh.
Nhà sàn người Mường ở vùng Bá Thước, Thanh Hóa. Những ngôi nhà sàn ở đây rất lớn, thường dài 15-20m, cho một đại gia đình sinh sống đến vài chục năm - Ảnh: Nguyễn Văn Tuấn
Hôm nay chúng tôi vào một bản Mường ăn cưới. Một đám cưới đã tân thời hoàn toàn, chỉ còn vài món ăn truyền thống, diễn ra trong một ngôi nhà bêtông. Người ta, cả nam lẫn nữ, uống rượu rất nhiều, một đợt chúc tụng nhau lại uống một lượt, tính ra mỗi người ít nhất uống hàng chục chén, chưa kịp về đến nhà nhiều người đã say nghiêng ngả ngoài đường.
Vài thanh niên mời chúng tôi về nhà chơi sau đó, một bình rượu cần lại được lấy ra. Rượu cần nhẹ hơn, giống như một loại nước có gas, và rượu cần Mường có thể nói rất đặc sắc, tôi thấy hơn hẳn mọi thứ rượu nhẹ trên đời. Câu chuyện rồi cũng đến bản sắc văn hóa, tất nhiên người dân không dùng chữ nghĩa như vậy. Họ nói luôn: “Người Mường gắn với cái nhà sàn, không còn nhà sàn tức là không còn người Mường”.
Như vậy nhà sàn chính là cốt lõi của bản sắc văn hóa ở đây. Chúng tôi hỏi vậy xây nhà gạch làm gì? Trả lời xây thì cứ xây, nhưng đâu có ở, chỉ lúc nào mưa bão lớn mới sang đó. Có cả một phong trào quay lại nhà sàn. Đây là vấn đề ý thức.
Song những mái nhà cổ truyền không còn tốt như trước. Gỗ lớn không còn khi rừng bị tàn phá. Lối vì kèo không đục mộng chỉ gác lên nhau không thực hiện được nữa, người Mường đành dùng lối vì kèo giá chiêng hay chồng giường của người Kinh, cây gỗ nhỏ hơn, có đục mộng lắp vào nhau cho chặt.
Mái nhà luôn là chuyện lớn, cỏ gianh rất hiếm, và chính vì không kiếm được cỏ gianh mà nhiều nhà Mường, Thái phải chuyển sang nhà đất và gạch. Nhân Nhà nước có chính sách xóa đói giảm nghèo, khắp nơi xóa nhà tranh tre nứa lá - coi đó là một tiêu chí nghèo. Bộ mái lợp tôn ximăng được cấp miễn phí cho bà con. Cho đến nay, người ta mới thấy cái nghèo không nhất thiết là tranh tre nứa lá. Vấn đề chính là vật liệu phù hợp với kiểu thức xây dựng.
Bộ mái gianh vẫn đắt hơn đến mười lần so với tôn ximăng - một vật liệu lợp giữ nhiệt nóng vô cùng vào mùa hè. Hầu như trong ngày nắng, người ta chỉ có thể chui xuống gầm sàn. Và khi được hỏi tại sao không dùng lá cọ, rơm lợp thay thế thì không ai đáp, được cấp không mất tiền chả nhẽ lại từ chối.
Bếp lò chính bên trong một ngôi nhà sàn Mường. Ảnh chụp trong nhà sàn Quan lang tại khu bảo tồn nhà sàn Mường cổ của Bảo tàng Không gian văn hóa Mường (tỉnh Hòa Bình) - Ảnh: Nguyễn Văn Tuấn
Một câu chuyện khác nảy sinh. Những nhà sàn cổ truyền thường rất lớn, có khi tới 160m2. Hiện tại những ai ở ngôi nhà sàn lớn phải có trách nhiệm đóng thuế, làm giỗ chạp, đóng góp cho làng bản, họ hàng… số tiền hằng năm không phải ít và đè lên vai các ông bà già. Thế là nếu như ở dưới xuôi người ta tranh nhau đất rộng nhà to, thì ở bản Mường người ta đùn nhau ở nhà to, còn mình ra đồng làm những nhà sàn nhỏ ở tạm.
Hàng trăm ngôi nhà sàn tre nứa chỉ như những cái chòi mọc ngoài làng và ngoài đồng khắp các bản Mường. Câu chuyện này còn dài, còn nhiều vui buồn, dù người Mường luôn cố giữ nét thanh bình vốn có.
PHAN CẨM THƯỢNG
Tất nhiên con người dù ở đâu vẫn tồn tại, nhưng những hình ảnh riêng biệt, những nhóm sắc tộc riêng biệt sẽ dần hòa tan vào các cộng đồng lớn hơn, cộng đồng quyết định bước đi của từng quốc gia. Nhà cửa và phục trang thay đổi trước, ngôn ngữ và tập tục thay đổi hằng ngày với sự gia tăng của từ ngữ mới và tập tục đơn giản mới. Ở đâu tốc độ công nghiệp hóa nhanh cũng như kém phát triển về dân chủ, ở đó mất bản sắc nhanh.
Nhà sàn người Mường ở vùng Bá Thước, Thanh Hóa. Những ngôi nhà sàn ở đây rất lớn, thường dài 15-20m, cho một đại gia đình sinh sống đến vài chục năm - Ảnh: Nguyễn Văn Tuấn
Hôm nay chúng tôi vào một bản Mường ăn cưới. Một đám cưới đã tân thời hoàn toàn, chỉ còn vài món ăn truyền thống, diễn ra trong một ngôi nhà bêtông. Người ta, cả nam lẫn nữ, uống rượu rất nhiều, một đợt chúc tụng nhau lại uống một lượt, tính ra mỗi người ít nhất uống hàng chục chén, chưa kịp về đến nhà nhiều người đã say nghiêng ngả ngoài đường.
Vài thanh niên mời chúng tôi về nhà chơi sau đó, một bình rượu cần lại được lấy ra. Rượu cần nhẹ hơn, giống như một loại nước có gas, và rượu cần Mường có thể nói rất đặc sắc, tôi thấy hơn hẳn mọi thứ rượu nhẹ trên đời. Câu chuyện rồi cũng đến bản sắc văn hóa, tất nhiên người dân không dùng chữ nghĩa như vậy. Họ nói luôn: “Người Mường gắn với cái nhà sàn, không còn nhà sàn tức là không còn người Mường”.
Như vậy nhà sàn chính là cốt lõi của bản sắc văn hóa ở đây. Chúng tôi hỏi vậy xây nhà gạch làm gì? Trả lời xây thì cứ xây, nhưng đâu có ở, chỉ lúc nào mưa bão lớn mới sang đó. Có cả một phong trào quay lại nhà sàn. Đây là vấn đề ý thức.
Song những mái nhà cổ truyền không còn tốt như trước. Gỗ lớn không còn khi rừng bị tàn phá. Lối vì kèo không đục mộng chỉ gác lên nhau không thực hiện được nữa, người Mường đành dùng lối vì kèo giá chiêng hay chồng giường của người Kinh, cây gỗ nhỏ hơn, có đục mộng lắp vào nhau cho chặt.
Mái nhà luôn là chuyện lớn, cỏ gianh rất hiếm, và chính vì không kiếm được cỏ gianh mà nhiều nhà Mường, Thái phải chuyển sang nhà đất và gạch. Nhân Nhà nước có chính sách xóa đói giảm nghèo, khắp nơi xóa nhà tranh tre nứa lá - coi đó là một tiêu chí nghèo. Bộ mái lợp tôn ximăng được cấp miễn phí cho bà con. Cho đến nay, người ta mới thấy cái nghèo không nhất thiết là tranh tre nứa lá. Vấn đề chính là vật liệu phù hợp với kiểu thức xây dựng.
Bộ mái gianh vẫn đắt hơn đến mười lần so với tôn ximăng - một vật liệu lợp giữ nhiệt nóng vô cùng vào mùa hè. Hầu như trong ngày nắng, người ta chỉ có thể chui xuống gầm sàn. Và khi được hỏi tại sao không dùng lá cọ, rơm lợp thay thế thì không ai đáp, được cấp không mất tiền chả nhẽ lại từ chối.
Bếp lò chính bên trong một ngôi nhà sàn Mường. Ảnh chụp trong nhà sàn Quan lang tại khu bảo tồn nhà sàn Mường cổ của Bảo tàng Không gian văn hóa Mường (tỉnh Hòa Bình) - Ảnh: Nguyễn Văn Tuấn
Một câu chuyện khác nảy sinh. Những nhà sàn cổ truyền thường rất lớn, có khi tới 160m2. Hiện tại những ai ở ngôi nhà sàn lớn phải có trách nhiệm đóng thuế, làm giỗ chạp, đóng góp cho làng bản, họ hàng… số tiền hằng năm không phải ít và đè lên vai các ông bà già. Thế là nếu như ở dưới xuôi người ta tranh nhau đất rộng nhà to, thì ở bản Mường người ta đùn nhau ở nhà to, còn mình ra đồng làm những nhà sàn nhỏ ở tạm.
Hàng trăm ngôi nhà sàn tre nứa chỉ như những cái chòi mọc ngoài làng và ngoài đồng khắp các bản Mường. Câu chuyện này còn dài, còn nhiều vui buồn, dù người Mường luôn cố giữ nét thanh bình vốn có.
PHAN CẨM THƯỢNG
Vốn cho nông nghiệp
Chuyên đề: Vốn cho nông nghiệp: câu chuyện từ 1% FDI
Suốt 10 năm qua (2000-2010), đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào lĩnh vực nông nghiệp chiếm khoảng 2,3% FDI cả nước. Năm 2011, con số này chỉ còn 1% và xu hướng giảm vẫn đang tiếp diễn. Thay đổi tư duy về tìm vốn cho nông nghiệp, theo nhiều chuyên gia, cần được tiến hành sớm bên cạnh việc nuôi dưỡng, hỗ trợ doanh nghiệp trong nước và thu hút các công ty nông nghiệp công nghệ cao.
Những trắc trở từ đất
TTCT - Theo Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn (NN&PTNT), nguồn vốn FDI đầu tư cho nông nghiệp giảm dần từ 8% trong tổng cơ cấu FDI của cả nước năm 2001 xuống chỉ còn 1% năm 2011.
Tính chung trong vòng 20 năm, từ 1990-2010, vốn đầu tư FDI vào ngành nông nghiệp chỉ đạt 4,3 tỉ USD (chiếm 2,3%). Đây chỉ là vốn đăng ký, vốn thực tế để thực hiện dự án còn thấp hơn nhiều.
Nông dân ở Thạnh Mỹ, Đơn Dương, Lâm Đồng thu hoạch cà chua cung cấp cho hệ thống siêu thị Big C - một mô hình hợp tác điển hình giữa nông dân và nhà đầu tư nước ngoài - Ảnh: Trần Đức Tài
Trong danh mục hơn 50 quốc gia và vùng lãnh thổ có dự án FDI đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp ở Việt Nam hiện nay, có tới 60% vốn đăng ký là của các nhà đầu tư đến từ Đài Loan, Nhật Bản, Trung Quốc, Thái Lan. Riêng Đài Loan là 25%.
Đến rồi đi
Là vựa lúa lớn nhất nước và vùng nguyên liệu trái cây chính nhưng ĐBSCL chẳng thu hút được bao nhiêu vốn đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực nông nghiệp. Ông Mai Phước Hưng - giám đốc Sở Kế hoạch - đầu tư tỉnh Sóc Trăng - cho biết tỉnh có 31 dự án thuộc lĩnh vực nông nghiệp nhưng đến nay chỉ có một dự án có vốn đầu tư 10 triệu USD của một doanh nghiệp Đài Loan là nhà máy chế biến thức ăn tôm cá phục vụ nông nghiệp nông thôn.
“Tỉnh kêu gọi đầu tư rất dữ, năm nào cũng kêu gọi nhà đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực nông nghiệp nông thôn nhưng ít có nhà đầu tư mặn mà” - ông Hưng nói. Tương tự, dù có nhiều ưu thế về giao thông nhưng ở Cần Thơ, bảy dự án nông nghiệp kêu gọi đầu tư hằng năm, đến nay vẫn chưa có dự án nào “có chủ”.
Tình hình cũng tương tự tại tỉnh Cà Mau. Ông Mai Hữu Chinh, giám đốc Sở Kế hoạch - đầu tư tỉnh này, cũng có chung câu chuyện nhà đầu tư đến tìm hiểu rồi đi luôn chủ yếu do tỉnh không có diện tích đất sạch lớn giao cho nhà đầu tư và điều kiện hạ tầng khu vực còn yếu kém. Trong danh mục kêu gọi đầu tư FDI của tỉnh này ở lĩnh vực nông nghiệp, chủ yếu là các ngành nghề sản xuất tôm giống, thức ăn nuôi tôm, chế biến bột cá song đến nay đều chưa thành hình.
Tại Hậu Giang, Sở NN&PTNT tỉnh cũng cho biết chưa kêu gọi được dự án FDI nào.
Bế tắc trong tiếp cận đất đai
Siêu thị Big C (Pháp) là một trong những điển hình về hợp tác gắn bó với nhà nông để tìm lối ra cho các mặt hàng rau củ quả, trái cây, thủy hải sản, đặc sản địa phương. Hiện nay mỗi ngày toàn hệ thống siêu thị Big C tiêu thụ khoảng 16 tấn rau củ quả ở khu vực Lâm Đồng, 17 tấn sản phẩm nông sản của các tỉnh ĐBSCL và 8 tấn thủy hải sản. Big C xây dựng trung tâm trung chuyển để thuận tiện trong làm việc với nhà sản xuất và tập kết, vận chuyển hàng hóa.
Bên cạnh những nhà cung cấp phổ biến thì siêu thị có nhà cung cấp cá chim biển ở Nha Trang, cua Bến Tre, Cà Mau, cá biển ở Phan Thiết, Đà Nẵng... Theo Big C Việt Nam, thách thức lớn nhất là phần lớn nhà cung cấp, hộ nông dân nhỏ lẻ chưa nắm bắt được yêu cầu về thủ tục chứng nhận chất lượng nên hàng hóa chưa đáp ứng ngay được yêu cầu để vào siêu thị.
NHƯ BÌNH
Không những ít, phân bổ vốn FDI trong nông nghiệp cũng không đồng đều. Các dự án FDI chỉ tập trung vào một số ngành như: chăn nuôi, chế biến thức ăn chăn nuôi, trồng rừng, chế biến gỗ và lâm sản, thủy sản. Trồng rừng và chế biến gỗ chiếm khoảng 78% tổng vốn FDI vào nông nghiệp. Trong khi các ngành chế biến nông sản, thủy sản... rất ít.
Ông Lê Văn Minh, nguyên vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế Bộ NN&PTNT, cho biết từ trước đến nay, đầu tư FDI vào nông nghiệp luôn khó khăn bởi đây không phải là lĩnh vực hấp dẫn, khó thu hồi vốn.
“Nói đến đầu tư nông nghiệp là đụng đến vấn đề đất đai, trong khi đây lại là vấn đề phức tạp trong quản lý của nước ta hiện nay. Ngoài ra, sự phân công không rõ ràng giữa các cơ quan trung ương và địa phương đôi khi dẫn đến cách hành xử khác nhau cho cùng một dự án đầu tư nước ngoài, làm nản lòng các doanh nghiệp. Tỉnh chỉ tập trung vào các mục tiêu của tỉnh mà không chú ý đến mục tiêu của quốc gia và ngược lại, có những vấn đề của địa phương thì bộ không giải quyết được” - ông Minh nhận xét.
Theo TS Nguyễn Đăng Nghĩa (Viện Thổ nhưỡng - nông hóa Việt Nam), nguyên nhân rất quan trọng là “lấy đất ở đâu mà làm dự án nông nghiệp?”. Theo TS Nghĩa, nếu muốn các doanh nghiệp đầu tư nhà máy sản xuất chế biến thì phải có vùng nguyên liệu lớn, chất lượng đồng đều và an toàn.
“Ở Việt Nam lấy đâu ra những vùng nguyên liệu lớn như thế, nên buộc họ phải đầu tư cả vùng nguyên liệu, nhưng lại gặp vấn đề lấy đất ở đâu ra để làm dự án. Cái khó nhất của sản xuất nông nghiệp hiện nay chính là tổ chức lại sản xuất theo quy mô hàng hóa, quy mô lớn” - TS Nghĩa nhận định. Đồng quan điểm này, ông Sooksunt Jiumjaiswanglerg - chủ tịch, tổng giám đốc Công ty cổ phần CP Việt Nam - cho rằng khó khăn đầu tiên và lớn nhất đối với một nhà đầu tư nước ngoài vào nông nghiệp Việt Nam chính là đất đai.
Công ty CP chăn nuôi gia công theo mô hình công nghiệp, đòi hỏi nơi xây dựng trại phải đủ rộng, xa khu dân cư. Tuy nhiên, quỹ đất rộng rất khó kiếm, nếu có lại xa xôi, giá đất lại không dễ chịu.
Theo một nghiên cứu của Bộ Kế hoạch - đầu tư, các doanh nghiệp FDI ngành nông nghiệp thường phải bỏ rất nhiều vốn vào việc đào tạo chuyên môn cho lao động và đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế, kỹ thuật của sản xuất nông nghiệp. Tình trạng ô nhiễm môi trường trong sản xuất nông nghiệp và chế biến nông sản cũng đang đòi hỏi các nhà đầu tư phải tăng thêm vốn đầu tư vào xử lý chất thải và chống ô nhiễm, làm tăng chi phí sản xuất.
Chuyện tranh chấp đất đai trong sản xuất nguyên liệu giữa các loại cây trồng diễn ra ngày càng phổ biến cũng làm nản lòng các nhà đầu tư FDI khi họ không tự bảo vệ được vùng nguyên liệu.
Các nhà nghiên cứu cũng chỉ ra là quy định của luật pháp về đầu tư FDI hiện nay ít phù hợp với ngành nông nghiệp và công nghiệp chế biến nông sản. Các quy định về chính sách ưu đãi và hỗ trợ đầu tư FDI trong nông nghiệp còn chung chung, chưa cụ thể, rõ ràng, thiếu chỉ rõ các điều kiện và tiêu chí áp dụng, vì vậy chính sách chỉ nằm trên giấy, không vận hành vào thực tiễn. Thực tế cho thấy hầu hết dự án FDI trong lĩnh vực này cần vùng nguyên liệu tập trung đều gặp phải sự trắc trở, thậm chí bế tắc trong tiếp cận đất đai.
Chính sách ngưng trệ
Hầu hết chuyên gia nông nghiệp đều nói về “một chính sách đột phá hơn” nếu muốn thu hút đầu tư, tạo biến chuyển lớn trong đầu tư về nông nghiệp, nông thôn. Cho đến nay, các cơ chế, chính sách về quy hoạch phát triển vùng nguyên liệu nông sản cho các dự án FDI đã cấp phép không được thực thi trong thực tế.
Ví dụ điển hình là các dự án mía đường gặp nhiều khó khăn trong việc đầu tư, phát triển và duy trì các vùng mía mà Nhà nước đã quy hoạch cho họ. Các dự án chế biến gỗ, sữa, dầu thực vật cũng không thể thực hiện đúng quy định sử dụng nguyên liệu trong nước với các lý do khác nhau.
Có mặt ở Việt Nam gần 20 năm và là một trường hợp điển hình về thành công ở Việt Nam, nhưng Công ty CP (Thái Lan) vẫn cho rằng rất khó khăn khi đầu tư vào nông nghiệp. Theo ông Sooksunt Jiumjaiswanglerg, xin giấy phép đầu tư vào ngành nông nghiệp tại Việt Nam vẫn còn khó khăn và chậm trễ, tốn nhiều chi phí và thời gian. “Việc đầu tư cần phải liên lạc với nhiều cơ quan nhà nước và giải thích không rõ ràng” - nhà đầu tư nước ngoài này dẫn chứng.
Ông Mai Phước Hưng cho rằng nghịch lý là có chính sách khuyến khích đầu tư vào nông nghiệp nhưng chưa được hiện thực hóa toàn diện trên thực tế. Ông dẫn chứng nghị định 61 năm 2010 của Chính phủ khuyến khích đầu tư vào nông nghiệp nông thôn nhưng đến nay cơ quan chức năng chỉ cụ thể hóa bằng việc ưu đãi về thuế và đất đai. Trong khi đó các vấn đề về vốn, đầu tư nguồn nhân lực, hỗ trợ thị trường... đến nay vẫn bị bỏ ngỏ.
FDI vào nông nghiệp sinh lợi thấp
“Chúng ta có nhiều cơ sở pháp lý để đảm bảo cho đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp nông thôn phát triển, như nghị quyết 26 của Đảng về tam nông được Chính phủ cụ thể hóa bằng nghị định 61. Vốn ngoại vào lĩnh vực này rất ít có nhiều nguyên nhân.
Thứ nhất, cơ sở hạ tầng, đặc biệt là ở vùng nông thôn của Việt Nam còn hạn chế. Ngoài đường sá, các hạ tầng về thông tin, viễn thông, kỹ thuật... còn bất cập. Thứ hai, nguồn lực lao động tay nghề cao còn thiếu nhiều, đặc biệt ở vùng ĐBSCL. Thứ ba, thiếu liên kết trong quy hoạch và kêu gọi đầu tư. Đầu tư vào lĩnh vực này rủi ro cao và sinh lợi thấp hơn so với đầu tư vào các lĩnh vực khác trong khi đó điều kiện quy hoạch, bố trí sản xuất và hoàn cảnh nông hộ nhỏ lẻ... như hiện nay cũng làm vấn đề trở nên khó khăn hơn.
Vì vậy ta đã không tập trung được vùng nguyên liệu và đưa khoa học, tiến bộ vào sản xuất quy mô lớn. Chính sự rời rạc này đã dẫn đến việc thiếu sự hỗ tương trong kêu gọi đầu tư giữa các địa phương. Mỗi tỉnh thành đều có dự án kêu gọi đầu tư, nhưng khi nhà đầu tư muốn tìm hiểu khi họ làm dự án ở tỉnh này thì sự liên hệ với nhu cầu của tỉnh khác ra sao là điều khó.
Một trong những nguyên nhân có tính tế nhị khác là môi trường sống cho nhà đầu tư còn yếu. Họ làm việc lâu dài nên đưa vợ con và gia đình theo nhưng ta lại thiếu những điều kiện thiết yếu cho họ... Đầu tư dự án ở tỉnh nhưng họ phải để gia đình ở TP.HCM cho con cái học hành. Điều tưởng nhỏ này lại là trở ngại mà chúng ta cần quan tâm.
Khu vực ĐBSCL có nguồn nguyên liệu nông nghiệp dồi dào nhưng thiếu vắng các nhà máy chế biến chuyên sâu, vấn đề ở chỗ thiếu liên kết vùng, tạo lập vùng nguyên liệu, vùng công nghiệp hỗ tương, suy xét hiệu quả đầu tư và tương tác nhau của từng khu công nghiệp trong vùng. Tiếp đến là việc nghiên cứu động thái chuỗi giá trị sản phẩm có lợi thế theo vùng và theo địa phương còn giới hạn. Vì vậy khó nâng cấp chuỗi giá trị và cạnh tranh ngành hàng.
Doanh nghiệp là một tác nhân tham gia trong công đoạn của chuỗi này, nếu có chính sách nâng cấp chuỗi giá trị một cách bền vững thì cũng là cách kêu gọi doanh nghiệp tham gia đầu tư những nhà máy chế biến chuyên sâu.
TS NGUYỄN VĂN SÁNH
(viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển ĐBSCL, Đại học Cần Thơ)
__________
VN chưa thu hút công nghệ mới nhất
Trao đổi với TTCT, ông Steven Jaffee (*), điều phối viên ban phát triển nông thôn của Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, lý giải các nguyên nhân khiến FDI trong nông nghiệp của Việt Nam rất thấp và những thách thức khác đang đặt ra cho nông nghiệp Việt Nam.
Ông Steven Jaffee - Ảnh: Hương Giang
Ông Jaffee nói: Nếu chỉ tính nông nghiệp đơn thuần, không nói đến các ngành công nghiệp nông nghiệp, thì việc tiếp cận đất đai không dễ. Ở nhiều nước khác, các nhà đầu tư có thể thuê được đất rộng hơn, ví dụ ở Lào, Campuchia, Mozambique... Chính các nhà đầu tư Việt Nam cũng sang Lào, Campuchia thuê đất trồng hạt điều chẳng hạn.
Với các ngành cần ít đất hơn như trồng hoa, rau thì điều này không phải vấn đề lớn. Do đó ngành sản xuất nông nghiệp cơ bản sẽ không dễ dàng thu hút FDI và cũng không nhất thiết phải có FDI trong lĩnh vực này vì các bạn muốn xây dựng hệ thống nông trường của riêng mình.
Nhìn ở góc độ buôn bán và chế biến thì vấp phải sản xuất manh mún, không có nhiều nông trại thương mại và nếu có thì chủ yếu của các doanh nghiệp nhà nước. Nếu một công ty nước ngoài nhìn vào thị trường Việt Nam, họ sẽ thấy hàng triệu nông dân nhỏ lẻ với một vài hợp tác xã và thách thức đặt ra là làm sao có thể quy tụ được nguồn cung, làm thế nào từng công ty có thể tìm kiếm và thu mua hàng chục tấn nguyên liệu thô vì họ sẽ phải làm việc với hàng triệu hộ nông dân nhỏ lẻ, chi phí giao dịch sẽ rất cao, kể cả so với các nước có tiềm năng nông nghiệp thấp hơn.
Việc các doanh nghiệp nhà nước chiếm lĩnh hay thống trị lĩnh vực nông nghiệp cũng tạo ra cảm giác hoặc thực tế là sân chơi không được bình đẳng. Còn với các ngành cần công nghệ, tri thức như trồng rau, hoa thì lại có vấn đề về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.
Môi trường chưa hấp dẫn
“Trong lĩnh vực xuất khẩu, thách thức đặt ra là “tái lập thương hiệu” cho nông nghiệp Việt Nam để sao cho trong 5, 10 năm nữa, nông nghiệp Việt Nam không phải là nơi cung cấp nguyên liệu thô rẻ, kém chất lượng mà là nơi người mua và tiêu dùng quốc tế công nhận chất lượng sản phẩm cũng như đánh giá cao quy trình sản xuất ra các sản phẩm đó” - Steven Jaffee
* Liệu những nỗ lực hiện nay của Việt Nam nhằm thu hút FDI, xây dựng chiến lược phát triển cho nông nghiệp... có giải quyết được các thách thức đó?
- Về vấn đề sản xuất manh mún, phân tán thì Chính phủ đang suy nghĩ về hai hướng: thứ nhất là thúc đẩy sản xuất quy mô lớn hơn và thứ hai là cố gắng tăng cường mối liên hệ giữa nhà đầu tư nước ngoài và trong nước thông qua các hợp đồng nông trường và công cụ khác. Tôi không rõ lắm về vấn đề bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Chính phủ muốn thúc đẩy nông nghiệp công nghệ cao và đồng thời các công ty tham gia mảng này rất muốn bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ của mình.
Nhìn chung hướng đi của Chính phủ là đúng đắn. Tôi cho rằng để dịch chuyển tới nền nông nghiệp sử dụng đầu tư tư nhân theo hướng thị trường cũng có nghĩa phải từ bỏ việc đặt ra các chỉ tiêu sản xuất. Các nhà đầu tư phục vụ thị trường và nhu cầu của người tiêu dùng, vì thế các chỉ tiêu sản xuất không có ý nghĩa nhiều ở đây, mà chủ yếu họ xem xét liệu có thể đáp ứng nhu cầu và đem lại lợi nhuận hay không.
* Ngoài FDI, liệu VN có nên chú trọng thu hút các nguồn đầu tư khác cho nông nghiệp?
- Chúng tôi đang hỗ trợ Bộ NN&PTNT thực hiện dự án cạnh tranh nông nghiệp, qua đó thiết lập mối quan hệ đối tác giữa các nhóm nông dân và công ty Việt Nam kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp. Họ là những công ty rất năng động, đã phát triển được thương hiệu và hình thành sản phẩm nổi bật của mình.
Ngày càng thấy rõ là có một số công ty tư nhân trong nước, có thể không lớn, nhưng được người tiêu dùng công nhận sản phẩm và có hệ thống quản lý cốt lõi để tham gia thị trường nông nghiệp có giá trị gia tăng cao hơn. Không nên bỏ qua mảng này và đầu tư nước ngoài không nhất thiết phải là giải pháp duy nhất.
Việt Nam sẽ có lợi từ FDI cho nông nghiệp, nhưng cũng sẽ thu lợi không kém khi có thể nuôi dưỡng và hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong nước. Các công ty quốc tế mang lại thương hiệu của họ và qua đó giúp Việt Nam gia nhập thị trường toàn cầu, họ mang đến chuyên môn về quản lý và vốn.
Việt Nam đang chủ yếu sản xuất và xuất khẩu theo số lượng. Các bạn chưa thật sự thu hút được các công ty chuyên về nông nghiệp. Ngành công nghiệp hoa, rau ở các nước khác thường có nhiều công ty liên doanh hơn, như công ty từ châu Âu, Israel, Thái Lan... có nhiều liên doanh ở Kenya. Bản thân Kenya là một nước có thu nhập thấp nhưng có nền công nghiệp hoa rất tinh vi. Nhờ các công ty liên doanh, công nghệ được chuyển giao rất nhanh, và do quyền sở hữu trí tuệ được bảo hộ, họ có công nghệ mới nhất. Ở Việt Nam, các bạn chưa có được công nghệ mới nhất.
Các chuyên gia cho rằng tiếp cận đất đai khó khăn là lý do chính khiến nhà đầu tư nước ngoài không mặn mà với việc đầu tư vào nông nghiệp - Ảnh: H.T.V.
Đã đến lúc “chất” thay “lượng”
* Ông có cho rằng việc giải quyết các vấn đề trên sẽ đồng thời đem lại lợi ích lớn hơn cho nông dân?
- Tôi muốn nói đến nhóm nông dân đã có định hướng thương mại như các nông dân trồng lúa ở ĐBSCL hay trồng cà phê ở Tây nguyên. Việt Nam xếp thứ hạng cao về xuất khẩu gạo, cà phê... nhưng chúng ta không thấy người nông dân giàu có. Tại sao họ lại không kiếm được tiền? Một lý do là vì hàng xuất khẩu của Việt Nam chủ yếu cạnh tranh ở phân khúc thấp nhất của thị trường và cạnh tranh chủ yếu dựa vào chi phí thấp và số lượng lớn chứ không phải là chất lượng.
Hơn nữa, các chi phí đang gia tăng như chi phí lao động và người nông dân sử dụng khá lãng phí phân bón, thuốc trừ sâu... Các nỗ lực cải thiện thường nhằm vào sản lượng, nhưng đã đến lúc phải hướng tới sản xuất một cách tiết kiệm, sử dụng ít đầu vào hơn và đem lại lợi nhuận hơn cho dù sản lượng có thấp hơn.
Ngoài ra, chi phí cũng gia tăng vì chuỗi cung ứng rất dài. Quy mô sản xuất nhỏ mà lại qua rất nhiều nhà buôn sản phẩm mới ra thị trường nên cho dù từng cá nhân có hiệu quả thì đến cuối chuỗi vẫn là sự thiếu hiệu quả.
Nếu không làm được như vậy thì những người năng động nhất, có đầu óc kinh doanh nhất sẽ rời nông nghiệp, và như vậy khả năng để nâng cấp ngành nông nghiệp sẽ càng khó hơn. Suy cho cùng, điều quan trọng là tăng lợi nhuận. Muốn như vậy, không cần Chính phủ phải cố tình tăng giá mà phải tập trung vào việc giảm chi phí và bán được giá cao hơn trên thị trường; không cần Chính phủ phải trợ giá mà người tiêu dùng phải sẵn sàng trả tiền cao hơn cho sản phẩm Việt Nam.
* Theo ông, làm thế nào để Việt Nam có thể phát triển một nền nông nghiệp bền vững?
- Thông thường nông nghiệp sẽ phát triển theo hướng bền vững nhờ vào sức ép của người mua, người tiêu dùng về tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường, phúc lợi cho người lao động... Ở Việt Nam khuynh hướng này đã nhen nhóm hình thành qua câu chuyện cá da trơn. Người tiêu dùng sẽ không chấp nhận các sản phẩm “bẩn”. Sẽ đến lúc điều này không đơn thuần là khẩu hiệu mà trở thành thực tiễn vì thị trường đòi hỏi như vậy.
Mặt khác, tôi cho rằng việc phát triển nông nghiệp bền vững cũng đem lại lợi ích thương mại. Ví dụ Việt Nam có thể chuyển đổi từ xuất khẩu gạo giá rẻ, chất lượng thấp sang gạo có chất lượng và giá trị gia tăng cao hơn.
HƯƠNG GIANG thực hiện
__________
(*) Steven Jaffee là một nhà kinh tế học nông nghiệp đã làm việc cho Ngân hàng Thế giới 20 năm nay và công tác ở Việt Nam hơn hai năm
__________
“Cần một tư duy mới”
“Chúng ta cần một tư duy mới, nhiều hình thức đầu tư mới... và bây giờ phải rất chủ động tìm các nhà đầu tư mời chào, giới thiệu cụ thể cho họ” - nguyên bộ trưởng Bộ Kế hoạch - đầu tư Trần Xuân Giá nhấn mạnh khi trao đổi với TTCT về câu chuyện thu hút FDI cho nông nghiệp.
Ông Trần Xuân Giá - Ảnh: Hoàng Sa
Ông Trần Xuân Giá nói: “Thu hút đầu tư FDI vào nước ta hiện nay so với những năm 1990 đã khác trên nhiều bình diện, khác về quy mô vốn đầu tư toàn cầu, nhất là khi kinh tế thế giới khó khăn, tổng vốn đầu tư trực tiếp giảm ghê gớm như hiện nay.
Thị trường VN đối với đầu tư nước ngoài đã có quá nhiều thay đổi, thời kỳ “đa đa ích thiện” (càng nhiều càng tốt), cái gì cũng thu hút đã qua rồi. Những chính sách ưu đãi đối với các nhà đầu tư nước ngoài vốn có tác dụng một thời, nay hết dần động lực; tài nguyên thiên nhiên và lao động không còn rẻ nữa, giá thuê đất thấp không đủ hấp dẫn như ngày xưa. Sự cạnh tranh của thị trường mới nổi gay gắt hơn.
Vấn đề là chúng ta muốn thu hút những dự án FDI nông nghiệp theo hướng hiện đại, quy mô lớn, nhưng đó là chuyện ta dự tính, các nhà đầu tư nước ngoài cũng có lựa chọn của họ, nếu không phù hợp, không hài hòa lợi ích họ sẽ không vào.
Thời tôi làm bộ trưởng Bộ Kế hoạch - đầu tư và cả trước đó nữa đã đặt ra vấn đề thu hút FDI cho nông nghiệp nhưng thành công không nhiều vì nhiều lý do. Thời bấy giờ hạ tầng giao thông ở những vùng mình cần thu hút họ đến quá khó khăn, lao động tại chỗ chưa được đào tạo nghề… trong khi các nhà đầu tư lại muốn làm sao có chi phí đầu tư thấp nhất để thu lợi nhuận cao nhất”.
Tôi nhấn mạnh lại là chúng ta phải chủ động tiếp cận các tập đoàn đa quốc gia, các công ty lớn để giới thiệu cho họ những dự án, những lĩnh vực rất cụ thể tại VN, những chính sách ưu đãi mà họ được hưởng.
Hiện nay Bộ Kế hoạch - đầu tư chủ yếu làm về chính sách đầu tư là chính, các địa phương thì thiếu tầm, thiếu tiền để thực hiện việc tiếp thị, giới thiệu những dự án, ngành nghề ở khu vực nông nghiệp cần đầu tư FDI. Việc này tuy cũng đang làm, nhưng cần phải có tổ chức mạnh để làm và làm một cách kiên trì, cần mẫn hơn. Nhà nước phải mạnh dạn bỏ tiền, bỏ công sức để làm mới mong có thành quả.
* Phải chăng muốn thu hút được FDI để xây dựng một nền nông nghiệp hiện đại quy mô thì chúng ta cần một tư duy mới?
- Chúng ta phải thay đổi tư duy về thu hút FDI nói chung, cho khu vực nông nghiệp nói riêng. Phải có nhiều hình thức đầu tư mới, chẳng hạn kết hợp đầu tư công với đầu tư trực tiếp của tư nhân nước ngoài (PPP) và nhiều hình thức khác. Bây giờ mình phải rất chủ động tìm hiểu kỹ về các nhà đầu tư nước ngoài, rồi giới thiệu cụ thể, cặn kẽ những dự án, ngành nghề, địa bàn… mà mình mong muốn đầu tư, mạnh mẽ tiếp thị, vận động.
Từ trước đến nay mình vẫn quen ngồi chờ để người ta tìm hiểu mình, đến với mình.
* Theo ông, mức độ “ngồi chờ FDI” bây giờ so với thập kỷ 1990 thế nào?
- Mức độ “ngồi chờ” đã giảm đi nhiều, song tính quan liêu gây chậm trễ vẫn còn nặng nề, sự chủ động chưa cao. Phân cấp, phân quyền trong quản lý đầu tư trực tiếp nước ngoài là có sự cần thiết nhất định, nhưng phải xem lại mức độ phân cấp, phân cấp “toàn diện và tuyệt đối” chưa hẳn đã hay. Phải nhanh chóng khắc phục tình trạng các đơn vị, địa phương trong nước cạnh tranh nhau để thu hút FDI, “quân ta đánh quân mình”. Vì vậy việc quảng bá tiếp thị để thu hút FDI nói chung và cho nông nghiệp cũng cần thống nhất từ trung ương đến địa phương, tránh chồng chéo.
* Theo ông, thu hút FDI vào nông nghiệp, nông thôn nên ưu tiên lĩnh vực cụ thể nào?
- Theo tôi, trước hết nên có chính sách đủ mạnh để các doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp đang hoạt động ở VN, đầu tư vào lĩnh vực chế biến nguyên liệu, các sản phẩm của nông nghiệp có thị trường tiêu thụ. Tiếp theo, cần khuyến khích thật mạnh họ đầu tư tạo nguyên liệu để phục vụ cho các xí nghiệp của họ đang hoạt động ở VN và xuất khẩu một phần nguyên liệu cho hệ thống toàn cầu của họ.
Tôi hết sức thích thú khi quan sát Unilever VN đầu tư phát triển chè ở VN làm nguyên liệu phục vụ các cơ sở chế biến chè ở nước ta và xuất khẩu nguyên liệu chè cho hệ thống Unilever toàn cầu theo tiêu chuẩn của họ. Unilever đầu tư theo hướng hiện đại, quy mô để trồng chè ở những vùng bán sơn địa như Thái Nguyên, chính là cái mà chúng ta đang cần.
Đầu tư của họ bài bản, rõ ràng mang lại lợi ích lớn cho cả đôi bên. Đây cũng là dự án áp dụng hình thức đầu tư PPP, là xu hướng và mô hình quan trọng nhất trong FDI cho nông nghiệp mà chúng ta cần phải khuyến khích thật tốt.
Có lẽ, chính sách hiện hành vẫn tách rời giữa khuyến khích chế biến và khuyến khích tạo nguyên liệu, trong khi mô hình như của Unilever là gắn kết giữa nguyên liệu, chế biến và tiêu thụ. Chúng ta cần có chính sách khuyến khích đặc biệt đối với các nhà đầu tư “3 trong 1” như Unilever đang làm, cần và có thể nhân rộng mô hình này với các sản phẩm bông, cà phê, thủy sản…
* Xin cảm ơn ông.
TRẦN MẠNH - CHÍ QUỐC - HOÀNG SA - HƯƠNG GIANG
thực hiện
Suốt 10 năm qua (2000-2010), đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào lĩnh vực nông nghiệp chiếm khoảng 2,3% FDI cả nước. Năm 2011, con số này chỉ còn 1% và xu hướng giảm vẫn đang tiếp diễn. Thay đổi tư duy về tìm vốn cho nông nghiệp, theo nhiều chuyên gia, cần được tiến hành sớm bên cạnh việc nuôi dưỡng, hỗ trợ doanh nghiệp trong nước và thu hút các công ty nông nghiệp công nghệ cao.
Những trắc trở từ đất
TTCT - Theo Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn (NN&PTNT), nguồn vốn FDI đầu tư cho nông nghiệp giảm dần từ 8% trong tổng cơ cấu FDI của cả nước năm 2001 xuống chỉ còn 1% năm 2011.
Tính chung trong vòng 20 năm, từ 1990-2010, vốn đầu tư FDI vào ngành nông nghiệp chỉ đạt 4,3 tỉ USD (chiếm 2,3%). Đây chỉ là vốn đăng ký, vốn thực tế để thực hiện dự án còn thấp hơn nhiều.
Nông dân ở Thạnh Mỹ, Đơn Dương, Lâm Đồng thu hoạch cà chua cung cấp cho hệ thống siêu thị Big C - một mô hình hợp tác điển hình giữa nông dân và nhà đầu tư nước ngoài - Ảnh: Trần Đức Tài
Trong danh mục hơn 50 quốc gia và vùng lãnh thổ có dự án FDI đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp ở Việt Nam hiện nay, có tới 60% vốn đăng ký là của các nhà đầu tư đến từ Đài Loan, Nhật Bản, Trung Quốc, Thái Lan. Riêng Đài Loan là 25%.
Đến rồi đi
Là vựa lúa lớn nhất nước và vùng nguyên liệu trái cây chính nhưng ĐBSCL chẳng thu hút được bao nhiêu vốn đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực nông nghiệp. Ông Mai Phước Hưng - giám đốc Sở Kế hoạch - đầu tư tỉnh Sóc Trăng - cho biết tỉnh có 31 dự án thuộc lĩnh vực nông nghiệp nhưng đến nay chỉ có một dự án có vốn đầu tư 10 triệu USD của một doanh nghiệp Đài Loan là nhà máy chế biến thức ăn tôm cá phục vụ nông nghiệp nông thôn.
“Tỉnh kêu gọi đầu tư rất dữ, năm nào cũng kêu gọi nhà đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực nông nghiệp nông thôn nhưng ít có nhà đầu tư mặn mà” - ông Hưng nói. Tương tự, dù có nhiều ưu thế về giao thông nhưng ở Cần Thơ, bảy dự án nông nghiệp kêu gọi đầu tư hằng năm, đến nay vẫn chưa có dự án nào “có chủ”.
Tình hình cũng tương tự tại tỉnh Cà Mau. Ông Mai Hữu Chinh, giám đốc Sở Kế hoạch - đầu tư tỉnh này, cũng có chung câu chuyện nhà đầu tư đến tìm hiểu rồi đi luôn chủ yếu do tỉnh không có diện tích đất sạch lớn giao cho nhà đầu tư và điều kiện hạ tầng khu vực còn yếu kém. Trong danh mục kêu gọi đầu tư FDI của tỉnh này ở lĩnh vực nông nghiệp, chủ yếu là các ngành nghề sản xuất tôm giống, thức ăn nuôi tôm, chế biến bột cá song đến nay đều chưa thành hình.
Tại Hậu Giang, Sở NN&PTNT tỉnh cũng cho biết chưa kêu gọi được dự án FDI nào.
Bế tắc trong tiếp cận đất đai
Siêu thị Big C (Pháp) là một trong những điển hình về hợp tác gắn bó với nhà nông để tìm lối ra cho các mặt hàng rau củ quả, trái cây, thủy hải sản, đặc sản địa phương. Hiện nay mỗi ngày toàn hệ thống siêu thị Big C tiêu thụ khoảng 16 tấn rau củ quả ở khu vực Lâm Đồng, 17 tấn sản phẩm nông sản của các tỉnh ĐBSCL và 8 tấn thủy hải sản. Big C xây dựng trung tâm trung chuyển để thuận tiện trong làm việc với nhà sản xuất và tập kết, vận chuyển hàng hóa.
Bên cạnh những nhà cung cấp phổ biến thì siêu thị có nhà cung cấp cá chim biển ở Nha Trang, cua Bến Tre, Cà Mau, cá biển ở Phan Thiết, Đà Nẵng... Theo Big C Việt Nam, thách thức lớn nhất là phần lớn nhà cung cấp, hộ nông dân nhỏ lẻ chưa nắm bắt được yêu cầu về thủ tục chứng nhận chất lượng nên hàng hóa chưa đáp ứng ngay được yêu cầu để vào siêu thị.
NHƯ BÌNH
Không những ít, phân bổ vốn FDI trong nông nghiệp cũng không đồng đều. Các dự án FDI chỉ tập trung vào một số ngành như: chăn nuôi, chế biến thức ăn chăn nuôi, trồng rừng, chế biến gỗ và lâm sản, thủy sản. Trồng rừng và chế biến gỗ chiếm khoảng 78% tổng vốn FDI vào nông nghiệp. Trong khi các ngành chế biến nông sản, thủy sản... rất ít.
Ông Lê Văn Minh, nguyên vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế Bộ NN&PTNT, cho biết từ trước đến nay, đầu tư FDI vào nông nghiệp luôn khó khăn bởi đây không phải là lĩnh vực hấp dẫn, khó thu hồi vốn.
“Nói đến đầu tư nông nghiệp là đụng đến vấn đề đất đai, trong khi đây lại là vấn đề phức tạp trong quản lý của nước ta hiện nay. Ngoài ra, sự phân công không rõ ràng giữa các cơ quan trung ương và địa phương đôi khi dẫn đến cách hành xử khác nhau cho cùng một dự án đầu tư nước ngoài, làm nản lòng các doanh nghiệp. Tỉnh chỉ tập trung vào các mục tiêu của tỉnh mà không chú ý đến mục tiêu của quốc gia và ngược lại, có những vấn đề của địa phương thì bộ không giải quyết được” - ông Minh nhận xét.
Theo TS Nguyễn Đăng Nghĩa (Viện Thổ nhưỡng - nông hóa Việt Nam), nguyên nhân rất quan trọng là “lấy đất ở đâu mà làm dự án nông nghiệp?”. Theo TS Nghĩa, nếu muốn các doanh nghiệp đầu tư nhà máy sản xuất chế biến thì phải có vùng nguyên liệu lớn, chất lượng đồng đều và an toàn.
“Ở Việt Nam lấy đâu ra những vùng nguyên liệu lớn như thế, nên buộc họ phải đầu tư cả vùng nguyên liệu, nhưng lại gặp vấn đề lấy đất ở đâu ra để làm dự án. Cái khó nhất của sản xuất nông nghiệp hiện nay chính là tổ chức lại sản xuất theo quy mô hàng hóa, quy mô lớn” - TS Nghĩa nhận định. Đồng quan điểm này, ông Sooksunt Jiumjaiswanglerg - chủ tịch, tổng giám đốc Công ty cổ phần CP Việt Nam - cho rằng khó khăn đầu tiên và lớn nhất đối với một nhà đầu tư nước ngoài vào nông nghiệp Việt Nam chính là đất đai.
Công ty CP chăn nuôi gia công theo mô hình công nghiệp, đòi hỏi nơi xây dựng trại phải đủ rộng, xa khu dân cư. Tuy nhiên, quỹ đất rộng rất khó kiếm, nếu có lại xa xôi, giá đất lại không dễ chịu.
Theo một nghiên cứu của Bộ Kế hoạch - đầu tư, các doanh nghiệp FDI ngành nông nghiệp thường phải bỏ rất nhiều vốn vào việc đào tạo chuyên môn cho lao động và đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế, kỹ thuật của sản xuất nông nghiệp. Tình trạng ô nhiễm môi trường trong sản xuất nông nghiệp và chế biến nông sản cũng đang đòi hỏi các nhà đầu tư phải tăng thêm vốn đầu tư vào xử lý chất thải và chống ô nhiễm, làm tăng chi phí sản xuất.
Chuyện tranh chấp đất đai trong sản xuất nguyên liệu giữa các loại cây trồng diễn ra ngày càng phổ biến cũng làm nản lòng các nhà đầu tư FDI khi họ không tự bảo vệ được vùng nguyên liệu.
Các nhà nghiên cứu cũng chỉ ra là quy định của luật pháp về đầu tư FDI hiện nay ít phù hợp với ngành nông nghiệp và công nghiệp chế biến nông sản. Các quy định về chính sách ưu đãi và hỗ trợ đầu tư FDI trong nông nghiệp còn chung chung, chưa cụ thể, rõ ràng, thiếu chỉ rõ các điều kiện và tiêu chí áp dụng, vì vậy chính sách chỉ nằm trên giấy, không vận hành vào thực tiễn. Thực tế cho thấy hầu hết dự án FDI trong lĩnh vực này cần vùng nguyên liệu tập trung đều gặp phải sự trắc trở, thậm chí bế tắc trong tiếp cận đất đai.
Chính sách ngưng trệ
Hầu hết chuyên gia nông nghiệp đều nói về “một chính sách đột phá hơn” nếu muốn thu hút đầu tư, tạo biến chuyển lớn trong đầu tư về nông nghiệp, nông thôn. Cho đến nay, các cơ chế, chính sách về quy hoạch phát triển vùng nguyên liệu nông sản cho các dự án FDI đã cấp phép không được thực thi trong thực tế.
Ví dụ điển hình là các dự án mía đường gặp nhiều khó khăn trong việc đầu tư, phát triển và duy trì các vùng mía mà Nhà nước đã quy hoạch cho họ. Các dự án chế biến gỗ, sữa, dầu thực vật cũng không thể thực hiện đúng quy định sử dụng nguyên liệu trong nước với các lý do khác nhau.
Có mặt ở Việt Nam gần 20 năm và là một trường hợp điển hình về thành công ở Việt Nam, nhưng Công ty CP (Thái Lan) vẫn cho rằng rất khó khăn khi đầu tư vào nông nghiệp. Theo ông Sooksunt Jiumjaiswanglerg, xin giấy phép đầu tư vào ngành nông nghiệp tại Việt Nam vẫn còn khó khăn và chậm trễ, tốn nhiều chi phí và thời gian. “Việc đầu tư cần phải liên lạc với nhiều cơ quan nhà nước và giải thích không rõ ràng” - nhà đầu tư nước ngoài này dẫn chứng.
Ông Mai Phước Hưng cho rằng nghịch lý là có chính sách khuyến khích đầu tư vào nông nghiệp nhưng chưa được hiện thực hóa toàn diện trên thực tế. Ông dẫn chứng nghị định 61 năm 2010 của Chính phủ khuyến khích đầu tư vào nông nghiệp nông thôn nhưng đến nay cơ quan chức năng chỉ cụ thể hóa bằng việc ưu đãi về thuế và đất đai. Trong khi đó các vấn đề về vốn, đầu tư nguồn nhân lực, hỗ trợ thị trường... đến nay vẫn bị bỏ ngỏ.
FDI vào nông nghiệp sinh lợi thấp
“Chúng ta có nhiều cơ sở pháp lý để đảm bảo cho đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp nông thôn phát triển, như nghị quyết 26 của Đảng về tam nông được Chính phủ cụ thể hóa bằng nghị định 61. Vốn ngoại vào lĩnh vực này rất ít có nhiều nguyên nhân.
Thứ nhất, cơ sở hạ tầng, đặc biệt là ở vùng nông thôn của Việt Nam còn hạn chế. Ngoài đường sá, các hạ tầng về thông tin, viễn thông, kỹ thuật... còn bất cập. Thứ hai, nguồn lực lao động tay nghề cao còn thiếu nhiều, đặc biệt ở vùng ĐBSCL. Thứ ba, thiếu liên kết trong quy hoạch và kêu gọi đầu tư. Đầu tư vào lĩnh vực này rủi ro cao và sinh lợi thấp hơn so với đầu tư vào các lĩnh vực khác trong khi đó điều kiện quy hoạch, bố trí sản xuất và hoàn cảnh nông hộ nhỏ lẻ... như hiện nay cũng làm vấn đề trở nên khó khăn hơn.
Vì vậy ta đã không tập trung được vùng nguyên liệu và đưa khoa học, tiến bộ vào sản xuất quy mô lớn. Chính sự rời rạc này đã dẫn đến việc thiếu sự hỗ tương trong kêu gọi đầu tư giữa các địa phương. Mỗi tỉnh thành đều có dự án kêu gọi đầu tư, nhưng khi nhà đầu tư muốn tìm hiểu khi họ làm dự án ở tỉnh này thì sự liên hệ với nhu cầu của tỉnh khác ra sao là điều khó.
Một trong những nguyên nhân có tính tế nhị khác là môi trường sống cho nhà đầu tư còn yếu. Họ làm việc lâu dài nên đưa vợ con và gia đình theo nhưng ta lại thiếu những điều kiện thiết yếu cho họ... Đầu tư dự án ở tỉnh nhưng họ phải để gia đình ở TP.HCM cho con cái học hành. Điều tưởng nhỏ này lại là trở ngại mà chúng ta cần quan tâm.
Khu vực ĐBSCL có nguồn nguyên liệu nông nghiệp dồi dào nhưng thiếu vắng các nhà máy chế biến chuyên sâu, vấn đề ở chỗ thiếu liên kết vùng, tạo lập vùng nguyên liệu, vùng công nghiệp hỗ tương, suy xét hiệu quả đầu tư và tương tác nhau của từng khu công nghiệp trong vùng. Tiếp đến là việc nghiên cứu động thái chuỗi giá trị sản phẩm có lợi thế theo vùng và theo địa phương còn giới hạn. Vì vậy khó nâng cấp chuỗi giá trị và cạnh tranh ngành hàng.
Doanh nghiệp là một tác nhân tham gia trong công đoạn của chuỗi này, nếu có chính sách nâng cấp chuỗi giá trị một cách bền vững thì cũng là cách kêu gọi doanh nghiệp tham gia đầu tư những nhà máy chế biến chuyên sâu.
TS NGUYỄN VĂN SÁNH
(viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển ĐBSCL, Đại học Cần Thơ)
__________
VN chưa thu hút công nghệ mới nhất
Trao đổi với TTCT, ông Steven Jaffee (*), điều phối viên ban phát triển nông thôn của Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, lý giải các nguyên nhân khiến FDI trong nông nghiệp của Việt Nam rất thấp và những thách thức khác đang đặt ra cho nông nghiệp Việt Nam.
Ông Steven Jaffee - Ảnh: Hương Giang
Ông Jaffee nói: Nếu chỉ tính nông nghiệp đơn thuần, không nói đến các ngành công nghiệp nông nghiệp, thì việc tiếp cận đất đai không dễ. Ở nhiều nước khác, các nhà đầu tư có thể thuê được đất rộng hơn, ví dụ ở Lào, Campuchia, Mozambique... Chính các nhà đầu tư Việt Nam cũng sang Lào, Campuchia thuê đất trồng hạt điều chẳng hạn.
Với các ngành cần ít đất hơn như trồng hoa, rau thì điều này không phải vấn đề lớn. Do đó ngành sản xuất nông nghiệp cơ bản sẽ không dễ dàng thu hút FDI và cũng không nhất thiết phải có FDI trong lĩnh vực này vì các bạn muốn xây dựng hệ thống nông trường của riêng mình.
Nhìn ở góc độ buôn bán và chế biến thì vấp phải sản xuất manh mún, không có nhiều nông trại thương mại và nếu có thì chủ yếu của các doanh nghiệp nhà nước. Nếu một công ty nước ngoài nhìn vào thị trường Việt Nam, họ sẽ thấy hàng triệu nông dân nhỏ lẻ với một vài hợp tác xã và thách thức đặt ra là làm sao có thể quy tụ được nguồn cung, làm thế nào từng công ty có thể tìm kiếm và thu mua hàng chục tấn nguyên liệu thô vì họ sẽ phải làm việc với hàng triệu hộ nông dân nhỏ lẻ, chi phí giao dịch sẽ rất cao, kể cả so với các nước có tiềm năng nông nghiệp thấp hơn.
Việc các doanh nghiệp nhà nước chiếm lĩnh hay thống trị lĩnh vực nông nghiệp cũng tạo ra cảm giác hoặc thực tế là sân chơi không được bình đẳng. Còn với các ngành cần công nghệ, tri thức như trồng rau, hoa thì lại có vấn đề về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.
Môi trường chưa hấp dẫn
“Trong lĩnh vực xuất khẩu, thách thức đặt ra là “tái lập thương hiệu” cho nông nghiệp Việt Nam để sao cho trong 5, 10 năm nữa, nông nghiệp Việt Nam không phải là nơi cung cấp nguyên liệu thô rẻ, kém chất lượng mà là nơi người mua và tiêu dùng quốc tế công nhận chất lượng sản phẩm cũng như đánh giá cao quy trình sản xuất ra các sản phẩm đó” - Steven Jaffee
* Liệu những nỗ lực hiện nay của Việt Nam nhằm thu hút FDI, xây dựng chiến lược phát triển cho nông nghiệp... có giải quyết được các thách thức đó?
- Về vấn đề sản xuất manh mún, phân tán thì Chính phủ đang suy nghĩ về hai hướng: thứ nhất là thúc đẩy sản xuất quy mô lớn hơn và thứ hai là cố gắng tăng cường mối liên hệ giữa nhà đầu tư nước ngoài và trong nước thông qua các hợp đồng nông trường và công cụ khác. Tôi không rõ lắm về vấn đề bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Chính phủ muốn thúc đẩy nông nghiệp công nghệ cao và đồng thời các công ty tham gia mảng này rất muốn bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ của mình.
Nhìn chung hướng đi của Chính phủ là đúng đắn. Tôi cho rằng để dịch chuyển tới nền nông nghiệp sử dụng đầu tư tư nhân theo hướng thị trường cũng có nghĩa phải từ bỏ việc đặt ra các chỉ tiêu sản xuất. Các nhà đầu tư phục vụ thị trường và nhu cầu của người tiêu dùng, vì thế các chỉ tiêu sản xuất không có ý nghĩa nhiều ở đây, mà chủ yếu họ xem xét liệu có thể đáp ứng nhu cầu và đem lại lợi nhuận hay không.
* Ngoài FDI, liệu VN có nên chú trọng thu hút các nguồn đầu tư khác cho nông nghiệp?
- Chúng tôi đang hỗ trợ Bộ NN&PTNT thực hiện dự án cạnh tranh nông nghiệp, qua đó thiết lập mối quan hệ đối tác giữa các nhóm nông dân và công ty Việt Nam kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp. Họ là những công ty rất năng động, đã phát triển được thương hiệu và hình thành sản phẩm nổi bật của mình.
Ngày càng thấy rõ là có một số công ty tư nhân trong nước, có thể không lớn, nhưng được người tiêu dùng công nhận sản phẩm và có hệ thống quản lý cốt lõi để tham gia thị trường nông nghiệp có giá trị gia tăng cao hơn. Không nên bỏ qua mảng này và đầu tư nước ngoài không nhất thiết phải là giải pháp duy nhất.
Việt Nam sẽ có lợi từ FDI cho nông nghiệp, nhưng cũng sẽ thu lợi không kém khi có thể nuôi dưỡng và hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong nước. Các công ty quốc tế mang lại thương hiệu của họ và qua đó giúp Việt Nam gia nhập thị trường toàn cầu, họ mang đến chuyên môn về quản lý và vốn.
Việt Nam đang chủ yếu sản xuất và xuất khẩu theo số lượng. Các bạn chưa thật sự thu hút được các công ty chuyên về nông nghiệp. Ngành công nghiệp hoa, rau ở các nước khác thường có nhiều công ty liên doanh hơn, như công ty từ châu Âu, Israel, Thái Lan... có nhiều liên doanh ở Kenya. Bản thân Kenya là một nước có thu nhập thấp nhưng có nền công nghiệp hoa rất tinh vi. Nhờ các công ty liên doanh, công nghệ được chuyển giao rất nhanh, và do quyền sở hữu trí tuệ được bảo hộ, họ có công nghệ mới nhất. Ở Việt Nam, các bạn chưa có được công nghệ mới nhất.
Các chuyên gia cho rằng tiếp cận đất đai khó khăn là lý do chính khiến nhà đầu tư nước ngoài không mặn mà với việc đầu tư vào nông nghiệp - Ảnh: H.T.V.
Đã đến lúc “chất” thay “lượng”
* Ông có cho rằng việc giải quyết các vấn đề trên sẽ đồng thời đem lại lợi ích lớn hơn cho nông dân?
- Tôi muốn nói đến nhóm nông dân đã có định hướng thương mại như các nông dân trồng lúa ở ĐBSCL hay trồng cà phê ở Tây nguyên. Việt Nam xếp thứ hạng cao về xuất khẩu gạo, cà phê... nhưng chúng ta không thấy người nông dân giàu có. Tại sao họ lại không kiếm được tiền? Một lý do là vì hàng xuất khẩu của Việt Nam chủ yếu cạnh tranh ở phân khúc thấp nhất của thị trường và cạnh tranh chủ yếu dựa vào chi phí thấp và số lượng lớn chứ không phải là chất lượng.
Hơn nữa, các chi phí đang gia tăng như chi phí lao động và người nông dân sử dụng khá lãng phí phân bón, thuốc trừ sâu... Các nỗ lực cải thiện thường nhằm vào sản lượng, nhưng đã đến lúc phải hướng tới sản xuất một cách tiết kiệm, sử dụng ít đầu vào hơn và đem lại lợi nhuận hơn cho dù sản lượng có thấp hơn.
Ngoài ra, chi phí cũng gia tăng vì chuỗi cung ứng rất dài. Quy mô sản xuất nhỏ mà lại qua rất nhiều nhà buôn sản phẩm mới ra thị trường nên cho dù từng cá nhân có hiệu quả thì đến cuối chuỗi vẫn là sự thiếu hiệu quả.
Nếu không làm được như vậy thì những người năng động nhất, có đầu óc kinh doanh nhất sẽ rời nông nghiệp, và như vậy khả năng để nâng cấp ngành nông nghiệp sẽ càng khó hơn. Suy cho cùng, điều quan trọng là tăng lợi nhuận. Muốn như vậy, không cần Chính phủ phải cố tình tăng giá mà phải tập trung vào việc giảm chi phí và bán được giá cao hơn trên thị trường; không cần Chính phủ phải trợ giá mà người tiêu dùng phải sẵn sàng trả tiền cao hơn cho sản phẩm Việt Nam.
* Theo ông, làm thế nào để Việt Nam có thể phát triển một nền nông nghiệp bền vững?
- Thông thường nông nghiệp sẽ phát triển theo hướng bền vững nhờ vào sức ép của người mua, người tiêu dùng về tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường, phúc lợi cho người lao động... Ở Việt Nam khuynh hướng này đã nhen nhóm hình thành qua câu chuyện cá da trơn. Người tiêu dùng sẽ không chấp nhận các sản phẩm “bẩn”. Sẽ đến lúc điều này không đơn thuần là khẩu hiệu mà trở thành thực tiễn vì thị trường đòi hỏi như vậy.
Mặt khác, tôi cho rằng việc phát triển nông nghiệp bền vững cũng đem lại lợi ích thương mại. Ví dụ Việt Nam có thể chuyển đổi từ xuất khẩu gạo giá rẻ, chất lượng thấp sang gạo có chất lượng và giá trị gia tăng cao hơn.
HƯƠNG GIANG thực hiện
__________
(*) Steven Jaffee là một nhà kinh tế học nông nghiệp đã làm việc cho Ngân hàng Thế giới 20 năm nay và công tác ở Việt Nam hơn hai năm
__________
“Cần một tư duy mới”
“Chúng ta cần một tư duy mới, nhiều hình thức đầu tư mới... và bây giờ phải rất chủ động tìm các nhà đầu tư mời chào, giới thiệu cụ thể cho họ” - nguyên bộ trưởng Bộ Kế hoạch - đầu tư Trần Xuân Giá nhấn mạnh khi trao đổi với TTCT về câu chuyện thu hút FDI cho nông nghiệp.
Ông Trần Xuân Giá - Ảnh: Hoàng Sa
Ông Trần Xuân Giá nói: “Thu hút đầu tư FDI vào nước ta hiện nay so với những năm 1990 đã khác trên nhiều bình diện, khác về quy mô vốn đầu tư toàn cầu, nhất là khi kinh tế thế giới khó khăn, tổng vốn đầu tư trực tiếp giảm ghê gớm như hiện nay.
Thị trường VN đối với đầu tư nước ngoài đã có quá nhiều thay đổi, thời kỳ “đa đa ích thiện” (càng nhiều càng tốt), cái gì cũng thu hút đã qua rồi. Những chính sách ưu đãi đối với các nhà đầu tư nước ngoài vốn có tác dụng một thời, nay hết dần động lực; tài nguyên thiên nhiên và lao động không còn rẻ nữa, giá thuê đất thấp không đủ hấp dẫn như ngày xưa. Sự cạnh tranh của thị trường mới nổi gay gắt hơn.
Vấn đề là chúng ta muốn thu hút những dự án FDI nông nghiệp theo hướng hiện đại, quy mô lớn, nhưng đó là chuyện ta dự tính, các nhà đầu tư nước ngoài cũng có lựa chọn của họ, nếu không phù hợp, không hài hòa lợi ích họ sẽ không vào.
Thời tôi làm bộ trưởng Bộ Kế hoạch - đầu tư và cả trước đó nữa đã đặt ra vấn đề thu hút FDI cho nông nghiệp nhưng thành công không nhiều vì nhiều lý do. Thời bấy giờ hạ tầng giao thông ở những vùng mình cần thu hút họ đến quá khó khăn, lao động tại chỗ chưa được đào tạo nghề… trong khi các nhà đầu tư lại muốn làm sao có chi phí đầu tư thấp nhất để thu lợi nhuận cao nhất”.
Tôi nhấn mạnh lại là chúng ta phải chủ động tiếp cận các tập đoàn đa quốc gia, các công ty lớn để giới thiệu cho họ những dự án, những lĩnh vực rất cụ thể tại VN, những chính sách ưu đãi mà họ được hưởng.
Hiện nay Bộ Kế hoạch - đầu tư chủ yếu làm về chính sách đầu tư là chính, các địa phương thì thiếu tầm, thiếu tiền để thực hiện việc tiếp thị, giới thiệu những dự án, ngành nghề ở khu vực nông nghiệp cần đầu tư FDI. Việc này tuy cũng đang làm, nhưng cần phải có tổ chức mạnh để làm và làm một cách kiên trì, cần mẫn hơn. Nhà nước phải mạnh dạn bỏ tiền, bỏ công sức để làm mới mong có thành quả.
* Phải chăng muốn thu hút được FDI để xây dựng một nền nông nghiệp hiện đại quy mô thì chúng ta cần một tư duy mới?
- Chúng ta phải thay đổi tư duy về thu hút FDI nói chung, cho khu vực nông nghiệp nói riêng. Phải có nhiều hình thức đầu tư mới, chẳng hạn kết hợp đầu tư công với đầu tư trực tiếp của tư nhân nước ngoài (PPP) và nhiều hình thức khác. Bây giờ mình phải rất chủ động tìm hiểu kỹ về các nhà đầu tư nước ngoài, rồi giới thiệu cụ thể, cặn kẽ những dự án, ngành nghề, địa bàn… mà mình mong muốn đầu tư, mạnh mẽ tiếp thị, vận động.
Từ trước đến nay mình vẫn quen ngồi chờ để người ta tìm hiểu mình, đến với mình.
* Theo ông, mức độ “ngồi chờ FDI” bây giờ so với thập kỷ 1990 thế nào?
- Mức độ “ngồi chờ” đã giảm đi nhiều, song tính quan liêu gây chậm trễ vẫn còn nặng nề, sự chủ động chưa cao. Phân cấp, phân quyền trong quản lý đầu tư trực tiếp nước ngoài là có sự cần thiết nhất định, nhưng phải xem lại mức độ phân cấp, phân cấp “toàn diện và tuyệt đối” chưa hẳn đã hay. Phải nhanh chóng khắc phục tình trạng các đơn vị, địa phương trong nước cạnh tranh nhau để thu hút FDI, “quân ta đánh quân mình”. Vì vậy việc quảng bá tiếp thị để thu hút FDI nói chung và cho nông nghiệp cũng cần thống nhất từ trung ương đến địa phương, tránh chồng chéo.
* Theo ông, thu hút FDI vào nông nghiệp, nông thôn nên ưu tiên lĩnh vực cụ thể nào?
- Theo tôi, trước hết nên có chính sách đủ mạnh để các doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp đang hoạt động ở VN, đầu tư vào lĩnh vực chế biến nguyên liệu, các sản phẩm của nông nghiệp có thị trường tiêu thụ. Tiếp theo, cần khuyến khích thật mạnh họ đầu tư tạo nguyên liệu để phục vụ cho các xí nghiệp của họ đang hoạt động ở VN và xuất khẩu một phần nguyên liệu cho hệ thống toàn cầu của họ.
Tôi hết sức thích thú khi quan sát Unilever VN đầu tư phát triển chè ở VN làm nguyên liệu phục vụ các cơ sở chế biến chè ở nước ta và xuất khẩu nguyên liệu chè cho hệ thống Unilever toàn cầu theo tiêu chuẩn của họ. Unilever đầu tư theo hướng hiện đại, quy mô để trồng chè ở những vùng bán sơn địa như Thái Nguyên, chính là cái mà chúng ta đang cần.
Đầu tư của họ bài bản, rõ ràng mang lại lợi ích lớn cho cả đôi bên. Đây cũng là dự án áp dụng hình thức đầu tư PPP, là xu hướng và mô hình quan trọng nhất trong FDI cho nông nghiệp mà chúng ta cần phải khuyến khích thật tốt.
Có lẽ, chính sách hiện hành vẫn tách rời giữa khuyến khích chế biến và khuyến khích tạo nguyên liệu, trong khi mô hình như của Unilever là gắn kết giữa nguyên liệu, chế biến và tiêu thụ. Chúng ta cần có chính sách khuyến khích đặc biệt đối với các nhà đầu tư “3 trong 1” như Unilever đang làm, cần và có thể nhân rộng mô hình này với các sản phẩm bông, cà phê, thủy sản…
* Xin cảm ơn ông.
TRẦN MẠNH - CHÍ QUỐC - HOÀNG SA - HƯƠNG GIANG
thực hiện
Thông tin cá nhân
Thông tin cá nhân: Nguồn tài nguyên mới?
TTCT - Một cặp vợ chồng trí thức tại VN đã chia tay, chỉ vì khi sửa chữa máy tính của vợ bị hỏng, tuy không vào xem được email nhưng người chồng tình cờ thấy được các truy cập vào những điểm phát sóng WiFi mang tên khách sạn và nhà nghỉ.
>> Ít ai lường được hậu họa khủng khiếp
>> Hàng triệu bí mật đời tư bị bán
Kín đáo theo dõi vợ một thời gian và có các bằng chứng rõ ràng về sự không chung thủy, người chồng đã nhất quyết đưa đơn ra tòa đòi ly dị.
Khi gia nhập một trang mạng xã hội đồng nghĩa với việc bạn cung cấp thông tin cá nhân của mình, nhưng bạn làm sao biết được thông tin của mình có bị lợi dụng? - Ảnh: T.T.D.
Cùng thời gian đó, bên kia địa cầu, nhờ sở hữu dữ liệu thông tin cá nhân khổng lồ, trang mạng xã hội Facebook sau khi chào bán lần đầu cổ phiếu ra công chúng, đã đưa tài sản của nhà sáng lập Mark Zuckerberg lên gần 30 tỉ USD.
Thông tin cá nhân giá trị cỡ nào?
Quyền được lãng quên
Iviane Reding, phó chủ tịch Ủy ban châu Âu, khẳng định rằng các trang mạng xã hội của các công ty Mỹ, nhưng có hàng triệu người dùng tại châu Âu, cần phải tuân theo luật của châu Âu. Bà còn nhấn mạnh quan điểm về “quyền được lãng quên trên mạng” của người dùng. Họ phải được quyền dễ dàng xóa bỏ vĩnh viễn thông tin cá nhân như video, ảnh khỏi cơ sở dữ liệu của các trang mạng.
Máy tính cá nhân, điện thoại thông minh và mạng Internet đã làm thay đổi toàn bộ cuộc sống và cách kiếm tiền của chúng ta. Một nghịch lý đang diễn ra thầm lặng: mặc dù con người có cảm giác tự do hơn, giấu mình kỹ hơn, ít phải giao tiếp hơn với sự trợ giúp của mạng; thì thực tế họ đang đánh mất sự riêng tư và hầu hết dữ liệu cá nhân vào tay các ông chủ lớn nhất của nền kinh tế toàn cầu.
Google nắm giữ không chỉ các email, tập tin, ảnh, video... mà còn các thói quen của bạn khi lên mạng. Ngân hàng biết rõ các khoản thu chi, nợ nần. Công ty điện thoại ghi lại bạn đang đi đâu, nói chuyện gì, gửi tin nhắn cho ai. Siêu thị thống kê hóa đơn mua hàng và có thể biết rõ số chó mèo bạn nuôi, số quần áo bạn có, thậm chí các căn bệnh tiềm ẩn từ chế độ dinh dưỡng.
Facebook biết giới tính, quan điểm chính trị, việc bạn làm, suy nghĩ thầm kín của bạn, dữ liệu riêng tư, các mối quan hệ bạn bè và cả những thăng trầm của chúng. Những dữ liệu này vẫn còn tồn tại trên mạng, trong các máy chủ hay trong đĩa cứng của những người nào đó, ngay cả khi bạn đã xóa đi.
Khi sử dụng các trang mạng xã hội, rất ít người dùng đọc kỹ các điều khoản liên quan đến bảo mật thông tin, và cũng không nhiều người hiểu rõ cơ chế lưu trữ, truyền nhận và xử lý thông tin của hệ thống. Họ thậm chí không hình dung được đằng sau một trang web mới nhìn qua tưởng chừng rất đơn giản, lại là những hệ thống máy móc hiện đại trị giá nhiều tỉ đôla, thuộc về những tập đoàn có giá trị còn cao hơn tổng thu nhập quốc dân hằng năm của một số quốc gia giàu có.
Dữ liệu cá nhân có thể không có nhiều giá trị nếu chỉ là của một vài người, nhưng khi được lưu trữ một cách có hệ thống từ hàng tỉ người, sau hàng chục năm, thì nó là một kho vàng vĩ đại chỉ chờ người đến lấy như trong truyện Alibaba và 40 tên cướp. Các công ty sẽ dùng các báo cáo từ kho dữ liệu cá nhân để quảng cáo, nghiên cứu thị trường, thiết kế sản phẩm, đánh giá thói quen người dùng. Những dữ liệu cá nhân của hàng tỉ người có thể tổng hợp và phân tích cho vô vàn mục đích khác nhau và đem lại những lợi ích chưa thể hình dung hết.
Với hàng chục ngàn máy chủ lưu trữ một lượng dữ liệu khổng lồ từ gần 500 triệu người dùng hằng ngày, hơn 800 triệu người dùng hằng tháng, với hàng tỉ bức ảnh và hàng chục tỉ bài viết được cập nhật hằng tháng trên hệ thống của mình, Facebook quả thật đã là một giấc mơ trở thành hiện thực của các cơ quan tình báo như CIA, Mossad hay MI7. Trong hồ sơ chào bán cổ phiếu của Facebook, ngoài các thống kê tài chính còn một con số quan trọng là 100 triệu tỉ byte hình ảnh và video đang được lưu trữ trong các máy chủ.
Sự riêng tư của chúng ta không còn là tài sản cá nhân nữa, mà là những viên gạch tạo nên khối tài sản khổng lồ trị giá hàng ngàn tỉ đôla Mỹ của các tập đoàn công nghệ thông tin hàng đầu thế giới. Facebook chỉ mất tám năm để có giá trị gần 100 tỉ USD ngay trong đợt chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng.
Trong khi Google và Facebook liên tục đầu tư những trung tâm cơ sở dữ liệu trị giá hàng trăm triệu USD có hệ thống máy tính tiêu thụ điện năng ngang với những thành phố lớn, thì khó có thể hình dung được những doanh nghiệp địa phương từ các đất nước đang phát triển lại có cơ may giành được dù là chút ít khách hàng. Internet không có biên giới, trừ khi các chính phủ dùng những biện pháp cấm đoán bằng luật pháp. Một khi thị trường đã mở cửa thì không còn sự khoan dung, và cũng không còn lợi thế cạnh tranh nào từ việc bạn là một doanh nghiệp địa phương.
Bán cho ai?
Thời gian cuối năm 2004 đầu năm 2005, khi IBM bán bộ phận sản xuất máy tính cá nhân cho Lenovo (Trung Quốc), những người ngây thơ đã nhầm tưởng rằng châu Á đang vươn lên trong ngành công nghệ thông tin (CNTT) và nước Mỹ già nua, đắt đỏ có thể sẽ bị vượt qua. Nhưng sự thật là các tập đoàn CNTT Mỹ đã nắm hầu hết các sản phẩm và dịch vụ quan trọng nhất trong ngành này. Apple đã làm đảo điên Nokia - nhà sản xuất điện thoại di động nhiều năm không có đối thủ.
Hầu hết máy tính để bàn vẫn dùng hệ điều hành Windows của Microsoft. Intel vẫn chiếm thị phần chi phối trong ngành sản xuất bộ vi xử lý. Và Google, Yahoo, Facebook, YouTube... chiếm phần lớn thời gian người dùng truy cập vào Internet. Không những thế, người dùng đang có xu hướng chuyển toàn bộ dữ liệu cá nhân vào trong hệ thống máy chủ của Apple, Google và Facebook.
Người Mỹ đã khôn khéo từ bỏ mảng sản xuất không còn nhiều giá trị gia tăng, không thể tạo được sự khác biệt về công nghệ, chuyển qua lĩnh vực siêu lợi nhuận liên quan đến khai thác nguồn tài nguyên mới là dữ liệu cá nhân của con người. Nơi mà sự khác biệt công nghệ không chỉ tính bằng vài chục năm.
Thực tế những doanh nghiệp nhỏ của các nước đang phát triển vẫn có thể kiếm tiền dựa trên sự thịnh vượng của các tập đoàn CNTT Mỹ. Nhiều ứng dụng, trò chơi, dịch vụ quảng cáo... chạy trên nền tảng Facebook, Google, Yahoo... có thể đem lại lợi nhuận không nhỏ cho đại lý. Nhưng tất nhiên không ai có thể kiếm nhiều tiền và trở nên mạnh mẽ nếu chỉ chơi theo luật của người khác đưa ra.
Một số quốc gia đang bày tỏ lo ngại về việc người dùng có thể bị thu thập thông tin cá nhân và sử dụng trái với ý muốn của họ. Mối quan ngại trở nên sâu sắc khi có những than phiền của người dùng rằng đã tự xóa đi dữ liệu cá nhân nhưng vẫn còn tồn tại trên Facebook. Ủy ban châu Âu (EC) cảnh báo sẽ có những ngăn chặn với các trang web cố tình thu thập thông tin cá nhân và cung cấp cho các nhà quảng cáo mà chưa được sự đồng ý của người dùng. Nếu không tuân theo các điều luật của EC thì Facebook cũng phải đối mặt với kiện tụng và có thể chịu những khoản phạt rất lớn.
Ở một số nước, như Trung Quốc, Facebook bị cấm và Google cũng như nhiều trang web khác chịu sự kiểm soát rất nghiêm ngặt. Trung Quốc có lợi thế của một thị trường hơn 1 tỉ người nói tiếng Hoa trên toàn cầu. Mặt khác, các doanh nghiệp trong ngành CNTT của họ rất mạnh, đủ sức nắm vững thị trường tìm kiếm thông tin trực tuyến và mạng xã hội địa phương.
Không thể đem những kinh nghiệm của Trung Quốc và châu Âu áp dụng máy móc vào VN. Tuy nhiên với dân số 90 triệu người và có hệ thống mạng Internet phát triển rất tốt so với các nước đang phát triển khác, người VN đã đóng góp không nhỏ vào thành công của các trang mạng xã hội. Đã đến lúc chúng ta cũng cần đánh giá về nhiều mặt với hoạt động của Facebook và một số trang web khác tại VN, thậm chí có thể yêu cầu họ chia sẻ phần nào những lợi ích từ việc kiếm tiền từ dữ liệu cá nhân của hàng triệu người VN.
Với các quy định hiện nay, rất khó quản lý và theo dõi hoạt động kinh doanh của các mạng xã hội tại VN. Nhưng lượng khách hàng vẫn tăng nhanh hằng năm và họ vẫn thu được lợi nhuận không nhỏ từ hàng chục triệu người Việt thường xuyên vào Internet.
Thông tin cá nhân của chúng ta đang được thu thập và sử dụng để tạo ra hàng tỉ USD cho các tập đoàn Mỹ. Tuy nhiên chúng ta hoàn toàn không hiểu những thông tin cá nhân được họ sử dụng như thế nào, có phù hợp với những gì chúng ta mong đợi không, có vi phạm pháp luật VN không? Có giúp ích gì được cho đất nước chúng ta không? Những lợi ích thu được có xứng đáng với việc hàng trăm ngàn tỉ byte dữ liệu cá nhân của hàng chục triệu người Việt được lưu trữ và liên tục cập nhật tại những máy chủ nằm đâu đó rất xa xôi?
Đó vẫn còn là những câu hỏi chưa có câu trả lời.
TỪ PHONG (TP.HCM)
TTCT - Một cặp vợ chồng trí thức tại VN đã chia tay, chỉ vì khi sửa chữa máy tính của vợ bị hỏng, tuy không vào xem được email nhưng người chồng tình cờ thấy được các truy cập vào những điểm phát sóng WiFi mang tên khách sạn và nhà nghỉ.
>> Ít ai lường được hậu họa khủng khiếp
>> Hàng triệu bí mật đời tư bị bán
Kín đáo theo dõi vợ một thời gian và có các bằng chứng rõ ràng về sự không chung thủy, người chồng đã nhất quyết đưa đơn ra tòa đòi ly dị.
Khi gia nhập một trang mạng xã hội đồng nghĩa với việc bạn cung cấp thông tin cá nhân của mình, nhưng bạn làm sao biết được thông tin của mình có bị lợi dụng? - Ảnh: T.T.D.
Cùng thời gian đó, bên kia địa cầu, nhờ sở hữu dữ liệu thông tin cá nhân khổng lồ, trang mạng xã hội Facebook sau khi chào bán lần đầu cổ phiếu ra công chúng, đã đưa tài sản của nhà sáng lập Mark Zuckerberg lên gần 30 tỉ USD.
Thông tin cá nhân giá trị cỡ nào?
Quyền được lãng quên
Iviane Reding, phó chủ tịch Ủy ban châu Âu, khẳng định rằng các trang mạng xã hội của các công ty Mỹ, nhưng có hàng triệu người dùng tại châu Âu, cần phải tuân theo luật của châu Âu. Bà còn nhấn mạnh quan điểm về “quyền được lãng quên trên mạng” của người dùng. Họ phải được quyền dễ dàng xóa bỏ vĩnh viễn thông tin cá nhân như video, ảnh khỏi cơ sở dữ liệu của các trang mạng.
Máy tính cá nhân, điện thoại thông minh và mạng Internet đã làm thay đổi toàn bộ cuộc sống và cách kiếm tiền của chúng ta. Một nghịch lý đang diễn ra thầm lặng: mặc dù con người có cảm giác tự do hơn, giấu mình kỹ hơn, ít phải giao tiếp hơn với sự trợ giúp của mạng; thì thực tế họ đang đánh mất sự riêng tư và hầu hết dữ liệu cá nhân vào tay các ông chủ lớn nhất của nền kinh tế toàn cầu.
Google nắm giữ không chỉ các email, tập tin, ảnh, video... mà còn các thói quen của bạn khi lên mạng. Ngân hàng biết rõ các khoản thu chi, nợ nần. Công ty điện thoại ghi lại bạn đang đi đâu, nói chuyện gì, gửi tin nhắn cho ai. Siêu thị thống kê hóa đơn mua hàng và có thể biết rõ số chó mèo bạn nuôi, số quần áo bạn có, thậm chí các căn bệnh tiềm ẩn từ chế độ dinh dưỡng.
Facebook biết giới tính, quan điểm chính trị, việc bạn làm, suy nghĩ thầm kín của bạn, dữ liệu riêng tư, các mối quan hệ bạn bè và cả những thăng trầm của chúng. Những dữ liệu này vẫn còn tồn tại trên mạng, trong các máy chủ hay trong đĩa cứng của những người nào đó, ngay cả khi bạn đã xóa đi.
Khi sử dụng các trang mạng xã hội, rất ít người dùng đọc kỹ các điều khoản liên quan đến bảo mật thông tin, và cũng không nhiều người hiểu rõ cơ chế lưu trữ, truyền nhận và xử lý thông tin của hệ thống. Họ thậm chí không hình dung được đằng sau một trang web mới nhìn qua tưởng chừng rất đơn giản, lại là những hệ thống máy móc hiện đại trị giá nhiều tỉ đôla, thuộc về những tập đoàn có giá trị còn cao hơn tổng thu nhập quốc dân hằng năm của một số quốc gia giàu có.
Dữ liệu cá nhân có thể không có nhiều giá trị nếu chỉ là của một vài người, nhưng khi được lưu trữ một cách có hệ thống từ hàng tỉ người, sau hàng chục năm, thì nó là một kho vàng vĩ đại chỉ chờ người đến lấy như trong truyện Alibaba và 40 tên cướp. Các công ty sẽ dùng các báo cáo từ kho dữ liệu cá nhân để quảng cáo, nghiên cứu thị trường, thiết kế sản phẩm, đánh giá thói quen người dùng. Những dữ liệu cá nhân của hàng tỉ người có thể tổng hợp và phân tích cho vô vàn mục đích khác nhau và đem lại những lợi ích chưa thể hình dung hết.
Với hàng chục ngàn máy chủ lưu trữ một lượng dữ liệu khổng lồ từ gần 500 triệu người dùng hằng ngày, hơn 800 triệu người dùng hằng tháng, với hàng tỉ bức ảnh và hàng chục tỉ bài viết được cập nhật hằng tháng trên hệ thống của mình, Facebook quả thật đã là một giấc mơ trở thành hiện thực của các cơ quan tình báo như CIA, Mossad hay MI7. Trong hồ sơ chào bán cổ phiếu của Facebook, ngoài các thống kê tài chính còn một con số quan trọng là 100 triệu tỉ byte hình ảnh và video đang được lưu trữ trong các máy chủ.
Sự riêng tư của chúng ta không còn là tài sản cá nhân nữa, mà là những viên gạch tạo nên khối tài sản khổng lồ trị giá hàng ngàn tỉ đôla Mỹ của các tập đoàn công nghệ thông tin hàng đầu thế giới. Facebook chỉ mất tám năm để có giá trị gần 100 tỉ USD ngay trong đợt chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng.
Trong khi Google và Facebook liên tục đầu tư những trung tâm cơ sở dữ liệu trị giá hàng trăm triệu USD có hệ thống máy tính tiêu thụ điện năng ngang với những thành phố lớn, thì khó có thể hình dung được những doanh nghiệp địa phương từ các đất nước đang phát triển lại có cơ may giành được dù là chút ít khách hàng. Internet không có biên giới, trừ khi các chính phủ dùng những biện pháp cấm đoán bằng luật pháp. Một khi thị trường đã mở cửa thì không còn sự khoan dung, và cũng không còn lợi thế cạnh tranh nào từ việc bạn là một doanh nghiệp địa phương.
Bán cho ai?
Thời gian cuối năm 2004 đầu năm 2005, khi IBM bán bộ phận sản xuất máy tính cá nhân cho Lenovo (Trung Quốc), những người ngây thơ đã nhầm tưởng rằng châu Á đang vươn lên trong ngành công nghệ thông tin (CNTT) và nước Mỹ già nua, đắt đỏ có thể sẽ bị vượt qua. Nhưng sự thật là các tập đoàn CNTT Mỹ đã nắm hầu hết các sản phẩm và dịch vụ quan trọng nhất trong ngành này. Apple đã làm đảo điên Nokia - nhà sản xuất điện thoại di động nhiều năm không có đối thủ.
Hầu hết máy tính để bàn vẫn dùng hệ điều hành Windows của Microsoft. Intel vẫn chiếm thị phần chi phối trong ngành sản xuất bộ vi xử lý. Và Google, Yahoo, Facebook, YouTube... chiếm phần lớn thời gian người dùng truy cập vào Internet. Không những thế, người dùng đang có xu hướng chuyển toàn bộ dữ liệu cá nhân vào trong hệ thống máy chủ của Apple, Google và Facebook.
Người Mỹ đã khôn khéo từ bỏ mảng sản xuất không còn nhiều giá trị gia tăng, không thể tạo được sự khác biệt về công nghệ, chuyển qua lĩnh vực siêu lợi nhuận liên quan đến khai thác nguồn tài nguyên mới là dữ liệu cá nhân của con người. Nơi mà sự khác biệt công nghệ không chỉ tính bằng vài chục năm.
Thực tế những doanh nghiệp nhỏ của các nước đang phát triển vẫn có thể kiếm tiền dựa trên sự thịnh vượng của các tập đoàn CNTT Mỹ. Nhiều ứng dụng, trò chơi, dịch vụ quảng cáo... chạy trên nền tảng Facebook, Google, Yahoo... có thể đem lại lợi nhuận không nhỏ cho đại lý. Nhưng tất nhiên không ai có thể kiếm nhiều tiền và trở nên mạnh mẽ nếu chỉ chơi theo luật của người khác đưa ra.
Một số quốc gia đang bày tỏ lo ngại về việc người dùng có thể bị thu thập thông tin cá nhân và sử dụng trái với ý muốn của họ. Mối quan ngại trở nên sâu sắc khi có những than phiền của người dùng rằng đã tự xóa đi dữ liệu cá nhân nhưng vẫn còn tồn tại trên Facebook. Ủy ban châu Âu (EC) cảnh báo sẽ có những ngăn chặn với các trang web cố tình thu thập thông tin cá nhân và cung cấp cho các nhà quảng cáo mà chưa được sự đồng ý của người dùng. Nếu không tuân theo các điều luật của EC thì Facebook cũng phải đối mặt với kiện tụng và có thể chịu những khoản phạt rất lớn.
Ở một số nước, như Trung Quốc, Facebook bị cấm và Google cũng như nhiều trang web khác chịu sự kiểm soát rất nghiêm ngặt. Trung Quốc có lợi thế của một thị trường hơn 1 tỉ người nói tiếng Hoa trên toàn cầu. Mặt khác, các doanh nghiệp trong ngành CNTT của họ rất mạnh, đủ sức nắm vững thị trường tìm kiếm thông tin trực tuyến và mạng xã hội địa phương.
Không thể đem những kinh nghiệm của Trung Quốc và châu Âu áp dụng máy móc vào VN. Tuy nhiên với dân số 90 triệu người và có hệ thống mạng Internet phát triển rất tốt so với các nước đang phát triển khác, người VN đã đóng góp không nhỏ vào thành công của các trang mạng xã hội. Đã đến lúc chúng ta cũng cần đánh giá về nhiều mặt với hoạt động của Facebook và một số trang web khác tại VN, thậm chí có thể yêu cầu họ chia sẻ phần nào những lợi ích từ việc kiếm tiền từ dữ liệu cá nhân của hàng triệu người VN.
Với các quy định hiện nay, rất khó quản lý và theo dõi hoạt động kinh doanh của các mạng xã hội tại VN. Nhưng lượng khách hàng vẫn tăng nhanh hằng năm và họ vẫn thu được lợi nhuận không nhỏ từ hàng chục triệu người Việt thường xuyên vào Internet.
Thông tin cá nhân của chúng ta đang được thu thập và sử dụng để tạo ra hàng tỉ USD cho các tập đoàn Mỹ. Tuy nhiên chúng ta hoàn toàn không hiểu những thông tin cá nhân được họ sử dụng như thế nào, có phù hợp với những gì chúng ta mong đợi không, có vi phạm pháp luật VN không? Có giúp ích gì được cho đất nước chúng ta không? Những lợi ích thu được có xứng đáng với việc hàng trăm ngàn tỉ byte dữ liệu cá nhân của hàng chục triệu người Việt được lưu trữ và liên tục cập nhật tại những máy chủ nằm đâu đó rất xa xôi?
Đó vẫn còn là những câu hỏi chưa có câu trả lời.
TỪ PHONG (TP.HCM)
Đừng để các em bị tổn thương
Xin đừng để các em tổn thương!
TTCT - Đọc bài viết “Học sinh khuyết tật?” trên TTCT tôi cảm thấy quá bức xúc và đau lòng. Bức xúc vì những việc làm của người lớn sai và quá đáng.
Đau lòng vì các em - những học sinh cấp I - còn nhỏ, việc học hoàn toàn có thể kèm cặp, động viên, khuyến khích để các em tiến bộ. Sự việc chưa đến mức phải đưa các em vào diện “khuyết tật”.
Với các em học sinh, sự quan tâm, chăm sóc đúng cách của thầy cô sẽ là động lực giúp các em vượt qua khó khăn trong lúc học tập - Ảnh: T.T.D.
Làm vậy là người lớn đã xúc phạm và làm tổn thương những tâm hồn còn quá đỗi ngây thơ và hồn nhiên của những học sinh ấy! Có đáng không khi chỉ vì thành tích trước mắt mà để lại cho các em những mặc cảm lâu dài rằng mình học dở, dở đến nỗi phải vào diện “học sinh khuyết tật”? Đành rằng thầy cô có thể giấu, nhưng giấy sao gói được lửa và rồi cây kim trong bọc lâu ngày cũng sẽ lòi ra.
Tôi tự hỏi không biết quý thầy cô sẽ trả lời như thế nào với các em khi biết mình bị xếp vào diện “học sinh khuyết tật”. Một sự việc lừa trên dối dưới lại tồn tại nghiễm nhiên trong ngành sư phạm, một ngành mà đáng lẽ ra phải có được sự trong sạch và minh bạch.
Tôi nhớ lúc đi học, lớp nào mà chẳng có ít nhất vài ba học sinh yếu kém. Lớp tôi ngày ấy thời cấp II học yếu nhất nhì trường, nhưng bù lại giáo viên chủ nhiệm của chúng tôi rất nỗ lực và quan tâm. Trong phong trào, cô luôn hướng cho chúng tôi sự nhiệt tình, rèn cho chúng tôi tính lễ phép, đúng mực với thầy cô. Dù học yếu so với các lớp khác thật nhưng chúng tôi lễ phép, ngoan và cố gắng nên thầy cô ai cũng quý, vào lớp dạy rất nhiệt tình, sổ đầu bài luôn được điểm 9, 10.
Lớp tôi luôn đoạt giải cao trong các cuộc thi như nghi thức Đội, văn nghệ, nên càng được yêu mến trong trường. Vậy là tự nhiên lớp tôi có động lực học vì nghĩ mình giỏi trong phong trào, đứng nhất nhì trường mà học dở thì kỳ quá, sợ thầy cô buồn nên các bạn càng cố gắng hơn. Thành viên trong lớp cũng đoàn kết, yêu thương nhau hơn, và càng phấn chấn nỗ lực trong học tập.
Tôi có đọc đâu đó một câu nói đại ý: một bác sĩ tồi có thể giết chết một bệnh nhân, nhưng một thầy giáo tồi có thể giết chết cả một thế hệ. Tôi tha thiết gửi đến quý trường có sự việc trên, quý thầy cô nào đọc được bài viết này: xin hãy xem xét lại sự việc, đừng để một thế hệ các em bị tổn thương chỉ vì bệnh thành tích xấu xa của người lớn!
Các em còn quá nhỏ, xin đừng để các em phải chịu đựng sự lừa dối cả quãng đời học trò tươi đẹp của mình!
ĐẶNG ANH
TTCT - Đọc bài viết “Học sinh khuyết tật?” trên TTCT tôi cảm thấy quá bức xúc và đau lòng. Bức xúc vì những việc làm của người lớn sai và quá đáng.
Đau lòng vì các em - những học sinh cấp I - còn nhỏ, việc học hoàn toàn có thể kèm cặp, động viên, khuyến khích để các em tiến bộ. Sự việc chưa đến mức phải đưa các em vào diện “khuyết tật”.
Với các em học sinh, sự quan tâm, chăm sóc đúng cách của thầy cô sẽ là động lực giúp các em vượt qua khó khăn trong lúc học tập - Ảnh: T.T.D.
Làm vậy là người lớn đã xúc phạm và làm tổn thương những tâm hồn còn quá đỗi ngây thơ và hồn nhiên của những học sinh ấy! Có đáng không khi chỉ vì thành tích trước mắt mà để lại cho các em những mặc cảm lâu dài rằng mình học dở, dở đến nỗi phải vào diện “học sinh khuyết tật”? Đành rằng thầy cô có thể giấu, nhưng giấy sao gói được lửa và rồi cây kim trong bọc lâu ngày cũng sẽ lòi ra.
Tôi tự hỏi không biết quý thầy cô sẽ trả lời như thế nào với các em khi biết mình bị xếp vào diện “học sinh khuyết tật”. Một sự việc lừa trên dối dưới lại tồn tại nghiễm nhiên trong ngành sư phạm, một ngành mà đáng lẽ ra phải có được sự trong sạch và minh bạch.
Tôi nhớ lúc đi học, lớp nào mà chẳng có ít nhất vài ba học sinh yếu kém. Lớp tôi ngày ấy thời cấp II học yếu nhất nhì trường, nhưng bù lại giáo viên chủ nhiệm của chúng tôi rất nỗ lực và quan tâm. Trong phong trào, cô luôn hướng cho chúng tôi sự nhiệt tình, rèn cho chúng tôi tính lễ phép, đúng mực với thầy cô. Dù học yếu so với các lớp khác thật nhưng chúng tôi lễ phép, ngoan và cố gắng nên thầy cô ai cũng quý, vào lớp dạy rất nhiệt tình, sổ đầu bài luôn được điểm 9, 10.
Lớp tôi luôn đoạt giải cao trong các cuộc thi như nghi thức Đội, văn nghệ, nên càng được yêu mến trong trường. Vậy là tự nhiên lớp tôi có động lực học vì nghĩ mình giỏi trong phong trào, đứng nhất nhì trường mà học dở thì kỳ quá, sợ thầy cô buồn nên các bạn càng cố gắng hơn. Thành viên trong lớp cũng đoàn kết, yêu thương nhau hơn, và càng phấn chấn nỗ lực trong học tập.
Tôi có đọc đâu đó một câu nói đại ý: một bác sĩ tồi có thể giết chết một bệnh nhân, nhưng một thầy giáo tồi có thể giết chết cả một thế hệ. Tôi tha thiết gửi đến quý trường có sự việc trên, quý thầy cô nào đọc được bài viết này: xin hãy xem xét lại sự việc, đừng để một thế hệ các em bị tổn thương chỉ vì bệnh thành tích xấu xa của người lớn!
Các em còn quá nhỏ, xin đừng để các em phải chịu đựng sự lừa dối cả quãng đời học trò tươi đẹp của mình!
ĐẶNG ANH
Nhanh chậm nơi đô thị
Post lại từ TTCT
Nhanh - Chậm nơi đô thị
TTCT - 1. Buổi sáng, trong những gia đình có con đang tuổi đi học không khí thật khẩn trương. Nào là: “Ăn nhanh lên, sắp trễ giờ rồi!”, nào là: “Quần của bố đâu? Mẹ ủi chưa?”...
>> Nhanh và chậm
Người dân vội vã đến bệnh viện để kịp giờ khám bệnh. Họ mong chờ sự tận tâm phục vụ nơi đội ngũ y bác sĩ (ảnh chụp tại Bệnh viện Chấn thương chỉnh hình TP.HCM) - Ảnh: Đức Bình
Và rồi những chiếc xe máy lao vút ra khỏi nhà, hòa vào dòng xe cộ đang cuồn cuộn chảy trên mọi con phố. Người ta vội vã đi giao hàng, vì những cuộc hẹn, vì thói quen thức khuya, dậy trễ, đi khám bệnh...
Thậm chí chỉ là đi tới tiệm ăn sáng, quán cà phê nhưng hình như mọi người đều có thói quen là cứ ra ngoài đường phải phóng thật nhanh, phải vượt lên trước, xe máy chen với xe hơi, xe đạp chen cùng xe máy. Tất cả tạo nên một tình trạng hỗn độn, gấp gáp, khẩn trương như thể nếu chậm lại mọi thứ sẽ bị lỡ làng hết.
Vào những ngày nghỉ, trừ mấy ngày tết ta, nhịp điệu này cũng không hề thay đổi, vì người ta phải tranh thủ đi chợ, đi nhậu, đi giải quyết những việc cá nhân... Và tỉ lệ tai nạn giao thông thường tăng cao vào những dịp này. Khách nước ngoài có người ưu ái nhận xét: “Người VN thật năng động, linh hoạt” (!).
2. Ấy vậy mà chỉ cần bước vào một công sở, một bệnh viện, không khí lại hoàn toàn trái ngược. Công chức nhà nước buổi sáng thường có giờ đọc báo trước khi bắt đầu làm việc, không gian thật im ắng. Những người ngồi chờ làm thủ tục lo lắng vì không biết hôm nay có giải quyết xong vấn đề của họ không, có thiếu thứ giấy tờ gì không, cán bộ xử lý phần việc này có đi họp, đi học nâng cao nghiệp vụ không...
Ngay cả khi đã hết giờ đọc báo, các công bộc cũng chẳng vội vã mà lại rất đủng đỉnh, khoan thai, ngược hẳn lúc họ phóng xe trên đường. Trong các bệnh viện, bác sĩ còn phải họp giao ban, thậm chí tranh thủ ăn sáng, trao đổi chuyện cá nhân, gia đình... Còn trong các quán cà phê thời gian như dừng lại. Từng giọt cà phê nhỏ xuống ly thật tương xứng với thái độ ung dung, mơ màng của những người thưởng thức.
Ta có thể nhận ra trong số họ có người vừa mới phóng xe máy thật nhanh, lách qua lách lại trên đường trước đó mấy phút...
3. Nếu ai từng có dịp đi thăm đảo quốc Singapore hẳn sẽ thấy những điều trái ngược. Mọi người đi lại trên phố thật ung dung, từ tốn, không thấy có chuyện chen lấn ngay cả tại những điểm chờ xe buýt hay tàu điện ngầm, kể cả vào ngày làm việc. Trẻ em đến trường cũng không thấy vội vã. Xe hơi không thấy bấm còi, dừng xe đúng khoảng cách quy định.
Vào ngày nghỉ cuối tuần, ngày lễ, mọi người nô nức kéo nhau đến các khu vui chơi, giải trí, ra bãi biển, đi dã ngoại... Không thấy tụ tập uống bia, nhậu nhẹt ồn ào, tai nạn giao thông không hề tăng. Các khu chung cư luôn yên tĩnh, sạch sẽ, không hàng rong, không quán nhậu...
Nhưng nếu có việc phải giải quyết như làm các thủ tục xin học cho con, mua bán nhà, gia hạn visa, đăng ký giờ khám bệnh, mua vé máy bay... đều thực hiện trên mạng, và kết quả hầu như có ngay sau vài phút.
TUẤN DŨNG (Q.Phú Nhuận, TP.HCM)
Nhanh - Chậm nơi đô thị
TTCT - 1. Buổi sáng, trong những gia đình có con đang tuổi đi học không khí thật khẩn trương. Nào là: “Ăn nhanh lên, sắp trễ giờ rồi!”, nào là: “Quần của bố đâu? Mẹ ủi chưa?”...
>> Nhanh và chậm
Người dân vội vã đến bệnh viện để kịp giờ khám bệnh. Họ mong chờ sự tận tâm phục vụ nơi đội ngũ y bác sĩ (ảnh chụp tại Bệnh viện Chấn thương chỉnh hình TP.HCM) - Ảnh: Đức Bình
Và rồi những chiếc xe máy lao vút ra khỏi nhà, hòa vào dòng xe cộ đang cuồn cuộn chảy trên mọi con phố. Người ta vội vã đi giao hàng, vì những cuộc hẹn, vì thói quen thức khuya, dậy trễ, đi khám bệnh...
Thậm chí chỉ là đi tới tiệm ăn sáng, quán cà phê nhưng hình như mọi người đều có thói quen là cứ ra ngoài đường phải phóng thật nhanh, phải vượt lên trước, xe máy chen với xe hơi, xe đạp chen cùng xe máy. Tất cả tạo nên một tình trạng hỗn độn, gấp gáp, khẩn trương như thể nếu chậm lại mọi thứ sẽ bị lỡ làng hết.
Vào những ngày nghỉ, trừ mấy ngày tết ta, nhịp điệu này cũng không hề thay đổi, vì người ta phải tranh thủ đi chợ, đi nhậu, đi giải quyết những việc cá nhân... Và tỉ lệ tai nạn giao thông thường tăng cao vào những dịp này. Khách nước ngoài có người ưu ái nhận xét: “Người VN thật năng động, linh hoạt” (!).
2. Ấy vậy mà chỉ cần bước vào một công sở, một bệnh viện, không khí lại hoàn toàn trái ngược. Công chức nhà nước buổi sáng thường có giờ đọc báo trước khi bắt đầu làm việc, không gian thật im ắng. Những người ngồi chờ làm thủ tục lo lắng vì không biết hôm nay có giải quyết xong vấn đề của họ không, có thiếu thứ giấy tờ gì không, cán bộ xử lý phần việc này có đi họp, đi học nâng cao nghiệp vụ không...
Ngay cả khi đã hết giờ đọc báo, các công bộc cũng chẳng vội vã mà lại rất đủng đỉnh, khoan thai, ngược hẳn lúc họ phóng xe trên đường. Trong các bệnh viện, bác sĩ còn phải họp giao ban, thậm chí tranh thủ ăn sáng, trao đổi chuyện cá nhân, gia đình... Còn trong các quán cà phê thời gian như dừng lại. Từng giọt cà phê nhỏ xuống ly thật tương xứng với thái độ ung dung, mơ màng của những người thưởng thức.
Ta có thể nhận ra trong số họ có người vừa mới phóng xe máy thật nhanh, lách qua lách lại trên đường trước đó mấy phút...
3. Nếu ai từng có dịp đi thăm đảo quốc Singapore hẳn sẽ thấy những điều trái ngược. Mọi người đi lại trên phố thật ung dung, từ tốn, không thấy có chuyện chen lấn ngay cả tại những điểm chờ xe buýt hay tàu điện ngầm, kể cả vào ngày làm việc. Trẻ em đến trường cũng không thấy vội vã. Xe hơi không thấy bấm còi, dừng xe đúng khoảng cách quy định.
Vào ngày nghỉ cuối tuần, ngày lễ, mọi người nô nức kéo nhau đến các khu vui chơi, giải trí, ra bãi biển, đi dã ngoại... Không thấy tụ tập uống bia, nhậu nhẹt ồn ào, tai nạn giao thông không hề tăng. Các khu chung cư luôn yên tĩnh, sạch sẽ, không hàng rong, không quán nhậu...
Nhưng nếu có việc phải giải quyết như làm các thủ tục xin học cho con, mua bán nhà, gia hạn visa, đăng ký giờ khám bệnh, mua vé máy bay... đều thực hiện trên mạng, và kết quả hầu như có ngay sau vài phút.
TUẤN DŨNG (Q.Phú Nhuận, TP.HCM)
Thứ Bảy, 17 tháng 3, 2012
Đăng ký:
Bài đăng (Atom)