tiesp theo nói đối st

Đời chả có ai là hoàn hảo (2)- Ôi, ganh tỵ quá!

Nhân vụ “mission accomplished”- tôi hoàn tất chương trình MBA 2 năm dài đăng đẳng, tôi lờ mờ nhận ra mình vẫn còn ưu điểm là quyết tâm theo đuổi đến cùng mục đích được đề ra. Nhưng mà bên cạnh ưu điếm đó thì là vô thiên lủng các khuyết điểm. Một trong những khuyết điểm cơ bản là hay "lose hope" (dịch nôm na ra tiếng Việt là mất lòng tin vào lương tri con người). Hồi nhỏ tôi vốn là một nhân vật  optimist - rất lạc quan tin tưởng cuộc sống. Phải nói chính xác thì tôi đã từng là đứa optimist nhất lớp, nhất trường, nhất thành phố. Sự lạc quan đó nhiều phen đã giúp tôi vượt qua rất nhiều chướng ngại vật  và về đến đích an toàn... Nhưng mà bài viết này không phải về vụ optimist mà là vụ “lose hope”. Tại sao tôi hay bị lose hope? Tôi lose hope vì càng ngày càng có nhiều bạn trẻ bị ảnh hưởng nặng nề bởi tính đố kỵ. Nhân chuyện bạn TBS kể  tích Chu Du vì  ganh tỵ với Khổng Minh Gia Cát Lượng mà phải hộc máu mồm, tôi cũng nói luôn là tôi cực di ứng khi thấy những dòng comments "Ôi, ganh tỵ quá" khi có bạn nhìn thấy người khác post các ảnh đẹp trên mạng xã hội (lúc họ đi du lịch ở một địa điểm lý tưởng, lúc họ post món ăn ngon họ nấu, lúc họ chụp hình với gia đình, lúc thân thể họ nhìn cực hot, lúc họ đang uốn lượn một tư thế yoga cực khó).. Câu comment “Ôi, ganh tỵ quá" có thể chỉ là câu nói đùa (không phải lúc), hoặc nửa đùa nửa thật, nhưng vấn đề là tại sao chúng ta phải ganh ty? 

Ganh tỵ tiếng Mỹ là "envy", khác với "jealousy" (nghĩa là hờn ghen). Dân Mỹ phân biệt rõ ràng envy là ganh khi người ta có cái mình không có, còn jealousy là hờn ghen, do nỗi sợ người khác sắp lấy đi cái mà mình có (như việc các anh ghen người khác sắp cướp các gái của mình). Dù là envy hay jealousy, cả hai cảm giác đều làm cho người ta cảm thấy thua kém mặc cảm...

Có rất nhiều bạn bị bệnh không bao giờ thừa nhận người khác giỏi hơn họ. Tôi mà gặp mấy bạn này là tôi “lose hope” ngay lập tức vì không có thuốc nào chữa cho những người này. Khi thấy có người học giỏi hơn mình thì bạn ấy dè bĩu "Úi giời, thằng đó nó có gì hay, chẳng qua là nó may mắn". Khi thấy người làm chung giỏi hơn mình thì khinh khỉnh "Ồ sếp cưng nó mới lăng xê nó như thế". Khi thấy người ta làm được điều gì mà mình không làm được (dù mình đã từng đi con đường giống họ, từng vật vã, từng cố gắng… nhưng không về đến đích) thì chép miệng "Toàn ăn may. Trước kia tôi cũng đã làm được, còn làm hơn thế" 

Các bạn Tàu mà tôi giao dịch thường hay bị tính này. Nước Việt thân yêu bị ách Tàu 4000 năm đô hộ cũng cùng chịu chung triệu chứng " con gà tức nhau tiếng gáy" như thế này. Khi tôi bắt đầu đi làm, trẻ măng, khờ khạo, tôi “ngưỡng mộ” một chị leader làm chung hết sức. Vì chị giỏi nên sự nghiệp chị  lên vù vù như diều gặp gió, thế nhưng vẫn có rất nhiều người bĩu môi thậm thượt "Mắc gì mày phải khen nó? Con đó ngủ với bao nhiêu thằng sếp Tây nên nó mới lên nhanh như thế!" akakaka...Sau này khi tên tuổi chị lẫy lừng tập đoàn vượt ra ngoài biên giới Việt nhỏ bé thì những người sở hữu những cái mỏ nhọn cũng tự cảm thấy quá “cá nục” nên rơi rụng và biến mất... 

Những công ty như P&G, Unilever, Maersk là những tập đoàn đa quốc gia, ai nằm trong chương trình “talent program” của họ thường được training khắc nghiệt trong 2-3 năm rồi đi vòng vòng làm việc ở văn phòng các nước trên thế giới. (Tôi từng ngày đêm ao ước mình được tuyển vào chương trình này, dù có bị voi giày ngựa xéo thì em cũng cam tâm..hehe). Cách của họ là đào tạo những nhà quản lý trẻ người bản địa, những người trẻ đầu óc thoáng đãng, có óc cầu tiến, siêng năng, biết nghĩ ra ngoài cái hộp (think out of the box) để làm mạnh đội ngũ quản lý trong nước. Hồi tôi mới biết các anh chị trong chương trình này, tôi kể cho vài bạn bè nghe là có những người trẻ như chúng ta nhưng họ đi làm ở bao nhiêu nước trên thế giới, học hỏi rất nhiều trong cuộc sống, họ giỏi ghê lắm chứ không phải giỏi thường thường, nhiều người lắc đầu khinh khỉnh bảo tôi "Làm gì có thứ chương trình nào như thế? Công ty đa quốc gia nó đâu có ngu, làm như thế với dân Việt Nam chi cho tốn kém" Dĩ nhiên trước sự ấu trĩ và ganh tỵ không kiềm chế của những người như thế, tôi… lose hope.

Các bạn Mẽo tôi làm chung đa số là quân tử, dù người các bạn đầy tính cạnh tranh (đến nỗi có thể thở ra chúng bằng lỗ tai và lỗ mũi)nhưng không chơi xấu kéo ngưới khác xuống như các bạn Tàu. Tuần trước, sếp tôi triệu tập cuộc họp khẩn cấp - impromtu meeting - họp không báo trước. Mục đích là xem trong một khoảng thời gian ngắn khả năng suy nghĩ và biện luận của đội lãnh đạo nhóm đến đâu. Bọn tôi 5 đứa - 2 managers, 3 supervisors được 5 phút để ghi ra trong im lặng những gì mình cần làm, hay muốn làm mà chưa làm, để tiết kiệm cho nhóm $26 triệu usd từ giờ đến cuối năm nay. Sau 5 phút suy nghĩ và viết mỗi ý nghĩ ra mốt tờ giấy riêng, sếp mời từng người đứng dậy thuyết trình về các ý tưởng của mình. Tổng cộng số ý kiến là 30. Sau khi một management board gồm toàn Vice president và regional directors nghe từng cá nhân lần lượt trình bày, mỗi người - kể cả những người đưa ra ý tưởng- lại được 10 chấm để chấm vào những ý tường nào mình cho là đắc địa nhứt. Ý tưởng nào được nhiều chấm nhứt, ý tưởng đó cần được đầu tư, suy nghĩ thêm và thực hiên. Ý tưởng nào kém thì dĩ nhiên chả có ai chấm vào (và chủ nhân của nó tha hồ...ê mặt). Vậy  đó, trong môi trường cạnh tranh khốc liệt như thế thì không có chuyên người này nói người khác ăn cắp ý tưởng của mình, cũng không có chuyện ai phe phái làm theo ý tưởng chủ quan của ai, cũng không có chuyện bạn có ý tưởng mà không trình bày (chỉ cần 1 lần khi ai cũng có ý tưởng mà bạn không có gì trình bày thì ngoài việc chúng nó nhìn bạn như rác, sếp cũng sẽ mời bạn vào phòng nói chuyện). Thế nên không có cảnh "tao giỏi hơn nó nhưng nó hên hơn tao" "nó toàn ăn may"...

Trở lại với các hình ảnh trên mạng xã hội. Khi nhìn thấy một chị U50 khoe hình trên FB (đây không nói đến vụ khoe khoang vì nó là một topic khác vào một ngày đẹp trời khác) mà cơ thể chị ấy săn chắc, cân đối, bụng phẳng lì, mỡ dưới hai cánh tay không lỏng lẽo vẫy vẫy như là hai cái tai chó thì chúng ta nên tự hiểu chị ấy đã phải tập luyện khổ cực như thế nào trong phòng gym mới đạt được thân hình như ý. Khi thấy các anh nông dân đời thứ hai (2nd generation) nói tiếng Anh như gió, trình bày luận điểm sắc sảo đâu ra đó trong hội thảo, được khách hàng và đối tác khen ngợi tấm tắc thì chúng ta nên hiểu các anh đã phải dùi mài luyện nghe luyện nói học ngữ pháp, học văn phạm, học viết như thế nào giữa những đêm mùa hè nóng nực - nhà cúp điện mặc quần đùi lăn lộn trên gác dùi mài kinh sử trong khi chúng ta đang have fun ở vũ trường và người chúng ta đang lắc như bi điện giật...Khi thấy các cô/ các bà nấu được nhiều món ăn ngon, khéo léo thì ta nên hiểu họ đã phải bỏ bao công sức, đã đổ bao nhiêu xoong, nồi, dĩa xuống cống mới "luyện" được cái lưỡi tinh tế như thế... Khi bạn ta thắng giải piano cấp phường, cấp quận, cấp thành phố, cấp quốc gia thì không phải là bạn ấy may mắn nữa rồi,  bạn ấy có tài thật sự. Bạn ấy cũng có cái mà ta gọi là commitment (lòng quyết tâm) mà ta không có do đang suốt ngày bận lướt facebook và comment nhảm nhí mất thời giờ vào trang facebook của những đứa cũng như ta hay đang đu trên FB/Instagram than thở chán đời - hận cuộc sống-ganh ghét đứa này đứa nọ......well, you got the point. (Bạn hiểu là tôi muốn nói gì rồi đó). 

Cho nên trước sự thành công và toả sáng của người khác, chúng ta, những người trẻ văn minh có đầu óc thoáng đãng hãy làm điều mà dân Mỹ luôn luôn làm sau mỗi tiết mục đặc sắc của American Got Tatlent: họ đứng hết cả dậy, vỗ tay rào rào nhiệt liệt ngợi khen người mà theo họ là xứng đáng được khen ngợi, xứng đáng đi tiếp vào vòng trong...Người đứng trên sân khấu thì khóc vì cảm động, người dưới khán đài thì tiếp tục huýt gió và vỗ tay rào rạt từng hồi...(Quả là một khung cảnh rất cảm động!). Còn nếu bạn mãi vẫn không thoát nổi tính "Chu Du" của 4000 năm Bắc thuộc thì khi thấy có thằng ku hàng xóm thành công rực rỡ và toả sáng lấp lánh, bạn cứ tự nhủ "Này cậu cứ là mặt trời hay mặt trăng hay gì gì chả được. Tớ chỉ cần là vì tinh tú trong hàng triệu những tinh tú trên bầu trời." Bạn chẳng cần ganh tức, chẳng cần phải comment "Ôi ganh tỵ quá" vì bạn đã hiểu rõ, để được như thế, thằng ku đó đã từng phải rơi xuống núi, từng nhặt được bí kíp và từng phải ngồi rất lâu trong hang núi, nơi không có ánh sáng mặt trời, không có bất kỳ một thú vui nào của trần thế, để đêm ngày lao tâm khổ tứ mà… luyện công.

Nó “được” vì nó xứng đáng “được” như thế, và vì thế bạn hãy vất "ngay và luôn" cái câu cảm thán “Ôi ganh tỵ quá” của mình vào thùng rác! 

Đời chả có ai là hoàn hảo nhưng còn sống là còn sửa, phải không bạn?

NÓI DỐI st

Hồi nhỏ đi học, thấy nhóm tôi học giỏi, là superstars trong mắt thầy cô, những bạn học dở thường ganh tỵ, tìm cách cân bằng lực lượng để đỡ cảm thấy "nhục như con cá nục". Bạn thì bốc phét "nhà tao to bằng nhà thương thành phố, chó nhà tao to bằng con bê", bạn thì nổ " tao biết may quần áo, tao biết nấu ăn ngon cỡ Yan can cook". Con nít dễ tin, dễ bị dụ nên tụi tôi chẳng những tin sái cổ mà còn ngưỡng mộ thầm kín mấy đứa đó. Mọi việc vẫn diễn ra bình thường, trái đất vẫn quay đều đặn, hoà bình thế giới chả bị ảnh hưởng, cho đến khi vì lý do nào tôi (cùng hai đứa bạn thân nhất học giỏi nhất lớp) hộ tống cô/thầy giáo chủ nhiệm đến nhà bạn thì phát hiện ra nhà bạn nhỏ xíu- ngang chừng 4 thước - dài 5 thước nằm khiêm tốn trong một hẻm cụt. Nhà bạn không có chó cũng chẳng có mèo. Đến lúc học môn thủ công thì bạn chả biết cầm kéo ra làm sao...Tôi  nhớ  ngay lúc phát hiện ra “chân lý” tôi loạng choạng mém té khỏi xe đạp, tuy cười khẩy ngoài mặt nhưng trong lòng thì dâng trào một niềm khinh bỉ với mấy đứa nói láo, còn 2 đứa đi chung thì thay nhau lật tẩy "Ủa, tui tưởng nhà bồ to bằng bệnh viện tp chứ? Ủa, sao khoe may vá hay lắm mà cắt không ra đường thẳng?”

Bạn có thể nói "Dù sao đó chỉ là thời con nít thơ ngây, tuổi trẻ khờ khạo. Khi người ta trẻ người ta có quyền mắc sai lầm." Dĩ nhiên là bạn đúng. Cho đến khi chúng ta lớn dần lên. Chúng ta không còn bốc phét những câu thô thiển như thế nữa. Chúng ta tinh vi hơn, khéo léo hơn. Chúng ta nói dối để tạo ra một lớp vỏ quanh mình, làm mình và làm người khác “look good- feel good- look strong –feel strong” hòng che đi cái tôi bên trong mỏng manh, nát bét, te tua, tơi tả, hay nói dối để mưu cầu lợi lộc (nịnh nọt) để đạt cái này cái khác. Chúng ta bắt đầu thoả hiệp với cái xấu, bắt đầu chép miệng 'Thôi kệ, ai chả dối gian. Đời mà …Vậy mới gọi là thế gian"!

Chúng ta dùng white lies (tiếng Mỹ nghĩa là những lời nói dối ngọt ngào miễn không hại ai) từ những chuyện cỏn con vô hại để khen nhau "Cô xinh quá, chị mặt chiếc áo này quá sang, cô  để kiểu tóc này nhìn rất lãng mạn" dù trong lòng thầm nghĩ “Người gì xấu phát kinh, tóc gì như tổ quạ” hoặc là  khen nhau tới tấp trên mạng xã hội "chị ơi chị trẻ quá" "em ơi em rất sexy" mặc dù trong lòng nghĩ ”bà này sao già nhanh quá, con này mặc quần áo trông cứ như ca-ve”. Rồi tự  mình  chống chế “Ông bà hồi xưa chẳng nói -Lời nói chẳng mất tiền mua… lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau” là  gì ?” Nhưng (đời lúc nào cũng có chữ “nhưng”) không phải ai cũng tỉnh táo để biết có một lằn ranh rất mong manh giữa sự “khéo” và 1 đời sống giả dối. Người quen nói dối, sẽ bước từ chuyện vô hại đến những lời nói dối chuyện để mưu cầu quyền lợi cá nhân, đến những chuyện tày đình lúc nào không hay. Nói dối quen mồm, đến lúc giật mình tỉnh ra “Trời tui nói câu này sao, tụi đâu có nói. Ủa, nhiều người nghe tui nói hả? à, hôm đó tui nói vui thôi mà.” Cuối cùng phải dùng lời nói dối này để khoả lấp những lời nói dối khác.

Tôi làm chung với một đồng nghiệp cũng hàng ngũ manager, nhưng nói dối nhoay nhoáy. Mấy tháng trước bạn nổ "tao chả bao giờ đi xe second hand, mua là phải mua xe mới" nhưng mấy tháng sau đi ăn thì xung phong chở cả nhóm đi ăn lunch bằng chiếc xe mới tậu nhưng đã có 50,000 miles. Thực sự mua xe cũ cũng  chả có gì sai trái nhưng cái sai là bạn ấy nổ lung tung rồi sau đó quên mất là mình nói gì. Lại nói dối cái report phức tạp  đó là do tao build, tao tạo ra, té ra là của một manager nhóm khác phát minh ra. Thế là lại phải nói dối nói là tao đâu có nói cái đó là thành quả lao động của tao, tao đâu có cướp công người khác. Tao chỉ nói… Lại nói con nọ thằng kia làm dở, vô trách nhiệm, có người méc với tao, complain đủ thứ về nó. Đến lúc đối chất có bên nhân sự- HR- nhảy vô thì tìm không ra bằng chứng. Riết rồi trong nhóm không ai tin không ai phục bạn cả, dù không ai nói ra. Một ngày kia vị trí của bạn bị giải tán và tai tiếng từ  những lời dối gian của bạn đã bay khắp công ty, bạn đành ra đi tay  không vì  chẳng  sếp nào thích offer cho bạn  cơ hội thứ hai.  Công bằng mà  nhận xét thì  những dự án bạn làm đều tương đối tốt chỉ có điều công ty tôi không chấp nhận một người trong hàng ngũ leader mà có integrity issue (trước sau bất nhất).

Mùa hè vừa rồi tôi có người quen ở xa đến thăm, em gái này là dân ăn học tử tế, có bằng cấp ngon lành của một quốc gia tiên tiến ở Châu Á. Tôi gặp và đưa em đi chơi, em lại hẹn hôm sau gặp để cùng đi thăm một người quen. Sáng hôm sau em gọi báo "Chị à, em không đi được vì em phải ở nhà pack đồ đạc, ngày mai em đi chơi xa" Khi biết là em đã plan để dành ngày hôm đó đi waterpark với vài người quen khác , tôi tiếc cho em ghê gớm,  tặc lưỡi, trời chuyện nhỏ như thế mà không dám nói thật. Mình đi chơi thì cứ nói “Em xin l ỗi không thể đi với chị, em cần đi water park cho biết water park của Mỹ ra làm sao” Lúc chia tay em nói, chưa biết chừng nào mình gặp, còn tôi thì chỉ hy vọng  khi em qua ngưỡng 30 em sẽ không bị mắc chứng nói dối kinh niên nữa.

Chúng ta tốn cả đời để gầy dựng lòng tin từ người khác, chỉ vì 1 phút dối gian lòng tin biến mất. Người nhìn người, ngơ ngơ ngác ngác, nghi nghi ngại ngại, trong lòng trống rỗng, đầy những tổn thương.  “Một lần thất tín vạn lần thất tin" ông bà mình chả nói thế là gì?  Bạn thân của tôi 10 năm trước bị tổn thương sâu sắc vì những lời nói dối. Chị ruột ở xa hứa cho bạn mượn 20K để làm ăn, bạn còn trẻ, tiền tiết kiệm chưa nhiều, mượn khắp nơi có được 30K chỉ cần thêm 20K là đủ phần hùn mở một cái business nho nhỏ. Chị của  bạn hứa hẹn với bạn đến ngày đến tháng sẽ cho mượn nhưng đến lúc bạn cần  thì viện cớ phải mua nhà mua xe không cho bạn mượn được. Bạn chạy vạy khắp n ơi cuối cùng cũng xong nhưng trong lòng thì đau sầu thê thảm, hết dám tin, hết dám nói chuyện, hết dám giao tiếp với người chị cả xưa giờ vẫn là thần tượng trong lòng mình. Cho đến giờ hình như vết thương vẫn còn rỉ máu.

Thấy tôi ngây thơ khờ khạo người đời vẫn hay hát cho tôi nghe “những lời dối gian”. Người thì hứa dẫn tôi lên thiên đàng chơi, hứa xong lặn không sủi bọt. Người thì tặng tôi cái nhẫn bằng nhôm gắn hột nhựa nhưng nói là nhẫn bằng vàng trắng gắn hột sapphire. Người thì nói sẽ gửi cho tôi “tay gấu- óc khỉ” để ăn cho bớt ngu ngơ khờ khạo rồi cũng chả thấy gửi gì cả. Người lại nói tôi thương em lắm, tôi ngưỡng mộ em lắm nhưng biến mất tăm mất dạng cho đến khi có việc cần nhờ vả tôi thì lại xuất hiện. Mấy dạng người đó tốt nhứt là mình lãng, “g ần mực thì đen gần đèn thì sáng” bạn ạ. Dù vậy cho đến giờ, với những người mới gặp, tôi hay cho người ta the benefits of the doubts (sự tin tưởng chân thành) và xem cách người ta cư xử để biết là mình nên tín nhiệm người này hay không.

Lúc tôi mới sang Mỹ, có 1 chị quen  làm nghề vẽ móng (phần lớn phụ nữ Việt ở Mỹ hành nghề này). Lần đầu gặp, nghe tôi từ xa tới, chị đon đả nói “Em ơi giúp chị, kỳ này chị sắp mở tiệm nail, chị sẽ nói với mọi người là tiệm này của em. Em ở xa tới không ai biết em là ai, vậy thì dễ cho chị, chị sẽ không bị mang tiếng mở tiệm sát bên giành khách của người ta." Ngay lúc đó điện thoại của chị reng, con chị gọi mẹ, chị nói như đúng rồi” Mẹ sắp về tới rồi. Mẹ đang trên đường đi”. Nói dối con mình mà cũng mạnh miệng thế thì còn gì? Buổi chiều chị dắt tôi và nhỏ em họ của chị đi buffet Tàu. Nhà hàng sập xệ, cũ kỹ, thức ăn rất chán nhưng chị bảo "Ở đây sang lắm, thức ăn mắc ghê lắm, mấy chục đô một người nhé", chị đâu có biết cả hai đứa tôi đều đang trố mắt nhìn cái bản buffet $6.99 per pax chình ình trên tường sau lưng chị. Dĩ nhiên là tôi lãng luôn khỏi đời chị từ dạo đó.

Nói dối, nói láo là một tật xấu. Cứ phải mở miệng nói những lời gian dối với nhau thì dần dần cái vòng tròn xã  hội  quanh mình  sẽ trở nên rất lố bịch (nhà nhà nói láo, người người nói láo, tạo thành một xã hội chả có ai là thật). Nói thật cũng không dễ, cũng phải tìm cách nói thế nào cho vừa tai người khác (đây là topic khác cho một ngày đẹp trời khác) nhưng phải nói ra điều mà mình biết mình không làm được, hoặc nói những gì trái với lòng mình thì tốt nhứt mình nên chọn cách im lặng (Remember, we always have a choice?). Nhiều người tưởng mình khôn, cho rằng mình có thể “lấy tay che mặt trời”dối gian lấp liếm mà thiên hạ sẽ không bao giờ phát hiện ranên cứ dối và cứ láo không chớp mắt. Đâu biết là mình khôn có người khôn hơn mình, có người nhìn đời tinh tường đến nỗi họ như có kính chiếu yêu, cầm lên là biết ngay người đứng trước mặt mình là fake hay real, là yêu quái hay là hành giả. 

Về sự thành thật, tôi  thích nhất câu  này  của ngài Warren Buffet “Honesty is a very expensive gift. Don't expect it from cheap people” (Sự thành thật là một món quà rất đắt giá. Đừng mong chờ nó từ những kẻ rẻ tiền)". Bạn không muốn thành kẻ rẻ tiền thì đừng nói dối.

Nói dối, nói láo là một tật xấu. Đời chả có ai là hoàn hảo, nhưng “còn sống thì còn phải sửa”, bạn nhỉ?

MẸ TÔI KHÔNG HOÀN HẢO st LNVA

Còn đúng 1 tiếng đồng hồ nữa là tôi phải lên sân khấu cho cuộc thi đọc thơ diễn cảm. Tôi đã thay xong bộ đồ mẹ chọn: váy xanh đậm, áo sơ mi trắng bỏ trong váy. Tóc tôi cũng đã được mẹ cột thành hai chùm sừng bò hai bên, lúc la lúc lắc. Đây là kỳ thi đọc thơ diễn cảm cấp tỉnh. Lứa tuổi cấp I, khối lớp 4-5. Tôi đã giành được giải nhất thành phố. Giờ là vòng thi đấu với các huyện giành thứ hạng tỉnh (chỉ có hạng nhứt, nhì ba mới được vào vòng này). Dĩ nhiên là kỳ thi này tôi muốn tôi giành giải nhất. Như tôi đã từng giành giải nhứt ở các cuộc thi văn, thi toán cấp trường, cấp thành phố, cấp tỉnh, cấp quốc gia. Chinh phục các đỉnh cao. Như ý tôi muốn. Như mẹ tôi muốn. Tôi biết rõ, mẹ, hơn ai hết, muốn tôi giành hạng nhứt, qua việc bà đã quyết tâm bỏ công chọn bài thơ hay, rèn cho tôi cách đọc bay bỗng, diễn cảm bao nhiêu ngày tháng nay. Vì sao? Tôi không rõ. Có thể Vì tôi là con gái đầu lòng của bà. Tôi Là niềm tin, là hy vọng của bà. Là sự tự hào của bà.

Mẹ tôi kêu to “An đâu, ra đọc lại lần cuối bài thơ cho mẹ nghe đi” Tôi đi ra, tinh thần vui vẻ, phấn chấn, nhảy cái phóc lên bộ bán bóng lưỡng. Tôi điệu đà giới thiệu bài thơ, giới thiệu tên họ mình, như có khán giả thiệt đang ngồi bên dưới, xong tôi đọc một hồi làu làu lên xuống diễn cảm, nhưng đến giữa bài thì tự nhiên tôi tắc tị. Chuyện gì đang xảy ra với bộ nhớ của tôi vậy? Tôi lắp bắp, bối rối...Tôi nhìn mẹ, mẹ trợn mắt, mặt bà đỏ lên giận dữ. Cặp mắt bà long lên sòng sọc. Tôi sợ quá, “chết rồi, mình đang làm mẹ nổi điên” tôi run bắn, lóng ngóng, chưa biết làm gì thì mẹ hét lớn “chưa thuộc bài, học hành kiểu gì con kia?” rồi bất ngờ nguyên cái chén cơm mẹ đang cầm bay thẳng vô trán tôi. Tôi sợ cứng người, đau điếng, ngồi thụp xuống ván khóc thét lên. Ba tôi từ bên ngoài chạy như bay vô nhà, ôm tôi thiệt chặt.

Vết trầy trên trán tôi vài bữa là lành nhưng vết thương trong lòng tôi thì phải mất 20 năm.

20 năm sau tôi mới hiểu: Mẹ tôi là một perfectionist - một người cầu toàn. Bà cầu toàn trong mọi thứ: Ăn mặc, công việc, nhà cửa và dĩ nhiên trong cách dạy con. Lại thêm bị ảnh hưởng của nghề giáo, mọi thứ bà muốn dạy cho tụi tui đều được bà truyền dạy hết sức cặn kẽ, tỉ mỉ và nghiêm khắc. Ở trường tiểu học nơi mẹ tôi dạy, mẹ tôi nổi tiếng khó khăn, (tôi không bao giờ được học lớp của mẹ vì mẹ muốn tránh mang tiếng thiên vị) mẹ tôi bị học trò gọi là bà “chằn, cọp” vì mẹ tôi vào lớp là lũ học trò run như giun dế. Đứa học trò nào không thuộc bài hay làm gì sai trái là bị cây quất vào đít, bị nhéo tai đau điếng hồn. Tôi cũng bị họ ghét lây, mỗi lần đi học về là các anh chị lớp 5 đã bị mẹ tôi phạt vừa nhìn thấy tôi là hét lên “Thanh chằn! Thanh chằn!” Tôi mím môi bỏ đi mà không bao giờ dám kể gì với mẹ, sợ bị đánh thêm.

Phải kể thêm là bản tánh mẹ tôi nóng nảy, thẳng ruột ngựa, bà không bao giờ chấp nhận những điều sai trái, cũng không biết luồn cúi mềm mỏng (có lần bà dùng nguyên cái ghế đẩu nhỏ phang lên đầu ông hiệu trưởng mới từ Vinh chuyển vô Nam công tác vì ông kêu bà làm gì đó với quỹ khối lớp 5 mà bà cho là không phải với ba mẹ học trò). Tánh Mẹ là vậy, một là một, hai là hai, rất đâu ra đó, cuộc đời với bà hình như chỉ có trắng đen chứ không có màu xám.

Mẹ dạy rất kỹ, cho học trò làm đi làm lại đến khi hiểu làu làu mẹ mới buông họ ra. Học trò học với mẹ rất vất vả nhưng không ai bị mất căn bản. Các phụ huynh thích mẹ đến nỗi họ thường xuyên đến lớp, sau giờ dạy, cảm ơn mẹ đã tận tâm kèm dùm con cái họ, đã là một cô giáo có tâm, nhờ mẹ, con họ lên lớp 6 với cái nền rất vững chắc, dù trong 30 năm đứng lớp mẹ tôi không bao giờ mở lớp dạy thêm (sau này khi về hưu nhớ nghề bà có kèm cặp tụi nhỏ cho vui) và là cô giáo vô vụ lợi (không ai biết nhà chúng tôi ở đâu để biếu xén quà cáp.) Nhìn họ, những bác xích lô, ba gác, cô dì quang gánh dáng lam lũ đứng nói chuyện sau giờ tan trường với mẹ, nhiều lúc tôi không kìm được sự tự hào về mẹ mình.

Ở trường sao ở nhà vậy. Mẹ tôi cũng khó khăn y chang như vậy khi dạy dỗ chị em tôi. Bao nhiêu lần tụi tôi bị bầm dập, nhéo tai, thước kẽ đánh đầu ngón tay đau điếng. Bao lần đít lằn đen lằn đỏ. Với học trò mẹ nghiêm một, với chúng tôi mẹ nghiêm mười.Làm gì cũng phải đúng tiêu chuẩn. Không được sai chạy chỗ nào hết. Trong nhà chỉ có kỷ luật, làm việc, học học học, đọc sách, không được xem tv, không la cà hàng xóm. Bao nhiêu năm tôi đã nghĩ mình phải học, ráng nhai nuốt bài vở. Phải Học để thoát nghèo (ba mẹ tôi nghèo đến mức không có khả năng cho chúng tôi chơi một môn nhạc cụ hay thể dục gì. Mọi thứ kỹ năng thể dục thẩm mỹ chị em tôi phải tự mày mò lúc vào đại học). Dù mẹ không nói ra, chị em tôi tự hiểu chúng tôi không còn cách nào khác là phải giỏi nhứt lớp. Đó là cách duy nhứt để sau này ra trường được các công ty nước ngoài chọn làm việc, để có cuộc sống tốt hơn. Đó là cách duy nhứt chúng tôi thay đổi cuộc sống chính mình.

Mẹ dữ dằn, khó khăn, đánh đập chúng tôi vì đó là cách làm cha mẹ duy nhất mà mẹ biết. Với mẹ, không có cách nào dạy dỗ hiệu quả hơn.

Đó cũng là cáchmẹ yêu thương và rèn luyện chúng tôi nên người. Sau này khi tôi buồn hận mẹ, đó cũng là cách tôi lý giải với bản thân cho đỡ buồn, đỡ tức, cách tôi “làm hòa - make peace” với chuyện hồi nhỏ tôi hay bị chửi mắng, bị ăn đòn, bị quất té đit, nói chung là child abuse hoàn toàn vi phạm an toàn trẻ em theo cách nhìn của người Mỹ.

Giờ thì mọi sự đã qua, thời gian và mọi buồn đau hờn giận đã như nước chảy qua cầu, công bằng nhìn lại, phải nói mẹ có công đầu trong việc uốn nắn tôi thành một người trẻ “sáng giá. “ Nhờ mẹ luôn thúc đẩy tôi, hướng tôi đi chỗ này chỗ kia mà tôi khi vào đại học, so với bạn bè tôi đã có những thành tựu đáng khích lệ. Tôi đã giành không biết bao nhiêu học bổng loại khó (4 năm đại học không phải tốn tiền học phí), đã rèn luyện được tinh thần kỷ luật, sự tự tin và quan trọng hơn là sự khiêm tốn - nghĩ về mình ít lại, “con nghĩ con là ai chứ? Vầy chưa được, làm lại “ để cố gắng hơn nữa và đỉnh cao là đậu vào chương trình tuyển quản lý viên tập sự ngàn người lấy một người của một hãng tàu biển quốc tế, sự kiện mở cửa cho tôi thấy thế giới bao là rộng lớn và cuộc đời có bao điều tươi đẹp.

Sau này khi lớn ra đời, đi làm ở nhiều nước trên thế giới,có cơ hội tiếp xúc với nhiều người lớn tuổi cùng trang lứa với mẹ, tôi mới ý thức mẹ tôi thiếu nhiều kỹ năng khi làm mẹ. Mẹ tôi không -phải -là -một -bà -mẹ -hoàn hảo.

Khi lớn hơn một chút nữa, có con, tôi đã nhìn, đã học ở những người mẹ khác nhiều thứ khác mà mẹ tôi không có: như là lòng kiên nhẫn - là thứ quan trọng nhứt trong việc dạy con nít. Như là niềm tin bất tận vào con - luôn khuyến khích để con tự tin vào những điều con nghĩ. Như là sự ngọt ngào êm ái, nhẹ nhàng của mẹ, cho phép con vấp ngã để con tự học bài học đầu đời. Như là sự bao dung với những lựa chọn và thất bại của con. Và quan trọng nhứt là khả năng tiềm ra niềm vui trong tình mẫu tử. Vui vì mình được là mẹ của con. Vui vì những thứ con làm, những điều con nói, dùtuyệt vời, bổ ích hay vớ vẩn, ngây ngô mà con đem lại. Vui đơn giản vì có duyên mình mới là mẹ con. Vui vì đời chỉ có một lần, mẹ con hãy cùng nhau vui vẻ trước khi chim con bay khỏi tổ.

Bài viết này tôi viết trong lúc ăn trưa ở công ty, không có ý chê trách phán xét mẹ. Tôi biết mẹ đã nhất mực yêu thương chúng tôi theo cách riêng của bà. Tôi ngàn lần biết ơn mẹ đã tạo ra tôi một khởi đầu của cuộc sống tốt đẹp. Từ mẹ, tôi đã học được rất nhiều điều nên làm và cả những điều KHÔNG nên làm với thế hệ kế tiếp. Tôi biết ơn mẹ vì những điều tốt lành và tận đáy lòng cảm ơn một cách chân thành những khiếm khuyết của mẹ, cả những thứ mà vì sự thiếu hoàn hảo mẹ đã không đem đến cho tôi.

Nhờ chúng mà hy vọng tôi sẽ có thể trở thành một người mẹ tốt hơn.

*******
Hình: là tấm thiệp thằng con 9t nhà tui làm về mẹ nó, cô giáo gửi về nhà, tui choáng váng! Tui là everyday hero của nó. “ Hay giúp đỡ người khác, tích cực và siêng năng làm lụng” là 3 thứ mà nó cho là nổi bật nhất của má nó. Trời ạ

(kỳ 01): NHỮNG KỶ NIỆM THỜI THƠ ẤU VÀ THỜI SINH VIÊN

Lâu nay mọi người vẫn nghĩ rằng tôi là một Kiến trúc sư cảnh quan có hiểu chút ít về phong thủy Thăng Long, âu cũng là chuyện bình thường, cho nên những vấn đề gì liên quan đến phong thủy của Kinh đô Thăng Long xưa và Hà Nội mở rộng ngày nay thì họ hay hỏi tôi, ngoài ra tôi không biết điều gì khác. Tôi cũng tự nghĩ như vậy, nên không muốn chen vào những lĩnh vực nhạy cảm mà tôi không thông thạo như kinh tế, xã hội, đặc biệt là các vấn đề an ninh, chính trị và thời sự quốc tế!

Cách đây vài tháng, khi xây dựng chương mục Địa linh của Chương trình văn hóa 1000 năm Thăng Long, một nhóm nghiên cứu của Ban khoa giáo Đài truyền hình trung ương đến gặp tôi để lấy tài liệu về Địa mạch và Hồn cốt Thăng Long. Giữa chừng câu chuyện, họ hỏi tôi “Chị nghiên cứu đề tài này lâu chưa?” Tôi lưỡng lự giây lát, rồi trả lời họ: “Khoảng chừng đã 55 năm”

– “Cái gì? 55 năm?”
– “Vâng! từ ngày còn là con bé con”.
Thế rồi tôi kể cho họ nghe những câu chuyện khiến tôi phải chứng kiến, phải tìm hiểu từ ngày tôi còn nhỏ.. Vào đại học, tôi làm đơn thi Bách khoa vô tuyến điện hoặc Tổng hợp Lý toán, nhưng lại bị phân công theo ngành Kiến trúc. Sau này, tôi học phong thủy cho biết để hành nghề kiến trúc sư, càng ngày tôi càng ý thức được đó là cái nghiệp đời người của tôi. Vâng, đúng là nghiệp đời người đặt tôi vào tình huống liên tiếp phải va chạm với những sự thật và tôi không thể không theo đuổi đến cùng sự thật đó. Xin nhắc lại rằng kiến thức của tôi bắt nguồn từ những sự thật, từ những điều mắt thấy tai nghe, không phải từ lý thuyết.

Sự thật và trải nghiệm

Tôi xin mở đầu câu chuyện nghiêm túc này bằng mối “quan hệ” của tôi với vấn đề Trung Cộng mà tôi sắp kể ra, đó là lý do thôi thúc tôi phải đi sâu tìm hiểu bản chất của mối quan hệ hữu nghị Việt Nam – Trung Hoa này. Có thể có những nhà nghiên cứu chiến lược lâu năm có cách nhìn khác và chưa công nhận những điều tôi sắp nói, nhưng với trách nhiệm của một công dân, một người con đất Việt, tôi như là một nhân chứng có thể khẳng định rằng ít ai có cơ hội để “hiểu” Trung Cộng hơn tôi. Cho nên, dù đã có thời gian dài tôi tránh nhắc tới những chuyện đó, nhưng càng tránh tôi càng thấy phải nói ra hôm nay để mọi người cùng biết.
Đúng vậy, tôi không chỉ từng có kỷ niệm 5 năm du học ở Thượng Hải, cái thời mọi người hay hát “Việt Nam – Trung Hoa núi liền núi, sông liền sông / Chung một Biển Đông, thắm tình hữu nghị…”; trước đó tôi đã có hai kỷ niệm sâu đậm và rất hãi hùng liên quan đến Trung Quốc.

KỶ NIỆM THỨ NHẤT: CẢI CÁCH RUỘNG ĐẤT NĂM 1953

Ngày ấy tôi còn nhỏ lắm. Vùng quê ngoại Đức Thọ Hà Tĩnh, nơi chúng tôi theo mẹ tản cư về đã hết yên ổn của vùng tự do thời kháng chiến và bắt đầu chịu cảnh máy bay bắn phá. Nhưng, cuộc “bắn phá” tàn khốc hơn lại chính là những cuộc đấu tố địa chủ và Việt gian phản động trong mọi làng xã ở Hà Tĩnh lúc bấy giờ. Ông ngoại tôi là một thầy thuốc Đông y giỏi có tiếng, chuyên nghề xem mạch bốc thuốc và ông tôi đã cứu sống nhiều người nên được dân trong vùng nể trọng gọi bằng thầy. Tiền bạc chắc chẳng có nhiều, nhưng mùa nào thức nấy, trong nhà ông ngoại tôi không bao giờ thiếu của ngon vật lạ do gia đình bệnh nhân mang đến tạ ơn cứu mạng như rổ lạc đầu mùa, cân đỗ xanh, thúng gạo nếp, mớ khoai lang, nải chuối chín, có khi còn có cả con gà sống thiến hay chục trứng tươi… Nhà chỉ có hơn một mẫu ruộng, ông ngoại tôi giao hẳn cho mấy người bà con trong họ trồng cấy và không thu tô, nhưng trong CCRĐ ông tôi vẫn bị quy là địa chủ, mà là địa chủ cường hào.

Mẹ tôi nguyên gốc là cô gái làng dệt lụa Tùng Ảnh ở Đức Thọ, đã theo ông ngoại ra sinh sống ở Hà Nội nhiều năm và có cửa hàng bán tơ lụa ở Hà Nội. Đêm toàn quốc kháng chiến 19/12/1946, mẹ tôi đã bỏ lại hết nhà cửa và tài sản, đưa chúng tôi tản cư về Đức Thọ Hà Tĩnh, vận động nhiều nữ thanh niên bỏ nghề dệt lụa, xây dựng một nghề mới là xe sợi, nhuộm sợi và đan áo rét cho bộ đội. Cặm cụi làm việc đó, mẹ tôi vừa nuôi sống cho gia đình và bản thân, vừa đóng góp tích cực cho kháng chiến. Tôi còn nhớ bài hát “Áo mùa đông” của nhạc sĩ Đỗ Nhuận sáng tác vào những ngày đó: “Gió bấc heo may / xào xạc rung cây lá lá bay / một mùa đông bao người đan áo…” chính là nói về công việc của mẹ tôi và các chị, các cô trong Hội phụ nữ kháng chiến cứu quốc. Vào những ngày đó, ở vùng tự do nghèo nàn Thanh Nghệ Tĩnh làm gì có len để đan áo, sáng kiến xe sợi bông, nhuộm sợi thành các màu xanh, màu nâu, màu cỏ úa rồi đan thành áo gửi ra chiến trường, đã được ca ngợi như một chiến công lớn.

Nhưng trong CCRĐ thì công cũng thành tội, có một người bạn thân hồi nhỏ của mẹ tôi là Bí thư chi bộ xã đã treo cổ tự tử vì bị truy bức quá, lập tức mẹ tôi bị gán tội là trùm Quốc dân đảng đã giết ông Bí thư đó để bịt đầu mối hoạt động gián điệp và mẹ tôi liền bị lôi ra đấu tố. Cay đắng hơn cả là người được Đội cải cách bồì dưỡng để đứng lên đấu tổ mẹ tôi hăng nhất lại là một bà bạn cũng tản cư từ thành phố về và đã được mẹ tôi đưa vào tổ đan áo binh sĩ.

Cha tôi đang ở vùng ATK của chiến khu Việt Bắc nghe tin đó thì hoảng hốt, vội vào Hà Tĩnh đón chị em tôi lên Việt Bắc để lánh nạn. Vừa đặt chân đến Chợ Chu – Định Hóa – Thái Nguyên thì tôi được nghe câu chuyện họ vừa xử bắn bà Nguyễn Thị Năm ở thôn Đồng Bẩm huyện Đại Từ. Một vụ xử bắn oan nghiệt đối với một người phụ nữ từng có công lớn mà đến nay mọi người vẫn còn nhớ.
Trong các xó xỉnh của Việt Bắc hồì đó, người ta bàn tán về hoạt động của các chuyên gia Trung Quốc sang giúp ta kinh nghiệm phát động quần chúng đấu tranh giảm tô và đòi ruộng đất về chia cho dân cày mà Việt Bắc và vùng tự do Liên khu 4 được chọn làm điển hình.
Sau này, khi ông ngoại tôi đã mất rồi, đại gia đình có dịp gặp nhau ôn lại chuyện cũ, mọi người đều bảo nhau hãy nén lòng quên nỗi đau buồn đó đi.

KỶ NIỆM THỨ HAI: TRỜI PHẠT
Chưa hết hoang mang về chuyện bức hại chém giết lẫn nhau trong CCRĐ, thì chúng tôi được ném vào “Trận đồ bát quái” của tháng hữu nghị Việt – Trung – Xô.

Liên Xô thì ở tận đẩu tận đâu xa xôi lắm, nhưng Trung Cộng thì ở ngay bên cạnh. Suốt ngày hễ gặp nhau ngoài đường dù chưa quen biết là người ta cũng liền nắm tay nhau hát múa rộn ràng. Hòa bình lập lại, Chính phủ về tiếp quản Thủ đô, thì trên đường phố Hà Nội cũng xuất hiện rất nhiều chuyên gia Trung Cộng. Còn nhỏ xíu nhưng tôi dễ dàng nhận ra họ vì cái áo kiểu Tôn Trung Sơn rộng thùng thình dài đến gần đầu gối, cái quần xanh công nhân cũng rộng thùng thình và cái mũ lưỡi trai bằng vải cũng mầu xanh như vậy. Tòa dinh thự hoành tráng của Hoàng Trọng Phu trước Vườn hoa Canh nông và các biệt thự kế tiếp trên phố Hoàng Diệu và phố Khúc Hạo trở thành Đại sứ quán và khu dành riêng của người Trung Cộng. Mỗi buổi sáng sớm họ đứng kín nửa Vườn hoa Canh nông tập thể dục và hô “I, ơ, xan, xư” ầm vang khu phố Cột Cờ.
Ngày đó gia đình tôi ở gần kề các Đại sứ quán. Là con bé mới học đến cấp 2, tôi không thể hiểu nổi những chuyện đã xẩy ra, nhưng tôi có thói quen ghi nhật ký. đến tận bây giờ tôi vẫn còn giữ được những trang nhật ký trẻ thơ ghi tỷ mỷ kỷ niệm về lễ mít tinh ngày 1/1/1955 nhân dân Thủ đô chào đón TW Đảng và Chính phủ từ Việt Bắc trở về, đặc biệt trong cuốn nhật ký cũ ấy, tôi có ghi lại kỷ niệm về một người con gái Trung Cộng tên là Khương Nãi Tuệ, chị ta được tôi tặng hoa và tặng khăn quàng đỏ trong buổi chiêu đãi Đoàn văn công Tề Tề Cáp Nhĩ do Chủ tịch UBND thành phố Trần Duy Hưng tổ chức tại Cung thiếu nhi Hà Nội tối hôm 10/9/1955 và cả câu chuyện chiều hôm sau, ngày 11/9/1955, chị Văn công Khương Nãi Tuệ bị chết trong cơn lốc Hồ Tây, khi chị ta đang đóng vai Sen Chúa trong điệu Múa Hoa Sen, trên chiếc sân khấu ghép tạm cạnh Đầm Trị – Phủ Tây Hồ.

Khương Nãi Tuệ chết, mang theo chiếc khăn quàng đỏ do tôi tặng. Cùng chết trong tai nạn đó còn có nghệ sĩ thổi sáo Phùng Tử Tồn và hai người nữa.. Mộ của họ mai táng ở nghĩa trang Bất Bạt huyện Ba Vì…
Sau cơn lốc khủng khiếp đó, tôi hay rơi vào tâm trạng ngẩn ngơ vì luyến tiếc chiếc khăn quàng đỏ thì ít mà vì sợ hãi như thể tôi có liên can tới cơn lốc làm lật úp ba chiếc thuyền và hại chết cô nghệ sĩ múa thì nhiều, nên tôi hay đi lang thang nghe ngóng chuyện người lớn. Rất nhiều câu chuyện nhỏ to đập vào tai tôi về một âm mưu yểm huyệt Hồ Tây nhưng bất thành và những người tham gia vào âm mưu đó đã bị Trời phạt. Ngày đó Trung Cộng và Việt Nam thân nhau lắm, nên người ta chỉ dám xầm xì nửa kín nửa hở và một cô bé con như tôi không sao hiểu nổi thứ tình hữu nghị quái gở gì mà “người bạn lớn thân thiết” lại tìm mọi cách làm hại “đứa em tội nghiệp” vừa thoát khỏi chiến tranh chống Pháp và đang rơi vào cuộc chiến tranh chống Mỹ?
Mấy chục năm sau, để giải tỏa tâm lý cho tôi quanh chuyện chiếc khăn quàng đỏ, nhà ngoại cảm Phan Oanh làng Xuân Đỉnh tặng tôi một bài thơ dài, trong đó có mấy câu: “Tâm con trẻ hồn nhiên không xấu / Dấu nhà Trời ai thấu được đâu / Một dải khăn đào kết một cái cầu / Để hồ thẳm nước sâu / Bà là nhịp cầu giữ yên non nước…”.

DU HỌC Ở TRUNG CỘNG

Tuổi trẻ hồn nhiên với nhiều ham thích đã có lúc cuốn hút tôi, khiến tôi tạm quên đi cảm giác hoang mang lẫn sợ hãi hồi nhỏ.
Năm 1960 tôi tốt nghiệp phổ thông trung học, được miễn thi đại học, tôi được cử đi học ngoại ngữ để sang Trung Cộng theo học ngành kiến trúc. Niềm háo hức khiến tôi và các bạn cùng lứa sung sướng trong cảnh được “ăn cơm Bác Mao”, được chăm sóc dạy dỗ ân cần, lúc ốm đau được đầu bếp nấu những món ăn theo ý thích rồi mang đến tận phòng riêng phục vụ tận tình.
Những năm tháng đó, mọi sinh hoạt vật chất và tinh thần của chúng tôi đều được chăm sóc đặc biệt. Học Kiến trúc thì được học vẽ mỹ thuật trong 3 năm đầu, học kỳ nào chúng tôi cũng được thầy giáo là một hoạ sĩ danh tiếng dẫn đi vẽ dã ngoại ở các khu danh lam thắng cảnh cách Thượng Hải hàng trăm cây số, như các thành phố Hàng Châu, Vô Tích, Tô Châu và ở hẳn đấy vài tuần. Ông họa sĩ già hai bàn tay lấm mầu nhem nhuốc tận tình hướng dẫn chúng tôi cầm bút lông chấm phá các mảng mầu xanh đỏ, còn vợ ông thì đi theo chăm sóc chồng và cần mẫn gọt những trái lê trái táo bê đến từng góc vườn chia cho đám học trò chúng tôi. Ngoài ra, những ngày ở trong trường chúng tôi luôn luôn được hưởng ưu đãi hơn người, riêng tôi vì ham thích âm nhạc nên còn được giữ chìa khoá một căn phòng có chiếc piano sang trọng để tự do luyện tập. Đó là những thứ mà khi ở nhà với cha mẹ, tôi chưa bao giờ dám mơ tới.
Chưa bao giờ tôi tự đặt cho mình câu hỏi: “Có phải họ đang vỗ béo chúng tôi để sau này về nước chúng tôi sẽ trở thành hạt giống cho họ gieo mầm bành trướng phá hoại đất nước mình hay không?” Chưa bao giờ tôi tự hỏi như thế cả, nhưng trong lòng không thể không gợn lên những thắc mắc vô cớ. Tôi biết Trung Cộng ngày đó còn nghèo lắm, các bạn sinh viên Trung Cộng phải ăn ở chen chúc trong những căn phòng chật chội của ký túc xá, bữa cơm của họ chỉ có chiếc bánh bao không nhân, một bát cháo hoa loãng và vài miếng ca-la-thầu.
Ngược lại tôi và chị bạn gái người Sài Gòn tập kết thì được hai cô bạn người Thượng Hải nữa ở cùng trong một ngôi nhà dành riêng cho giáo viên và trợ giảng. Đó là một tòa nhà 2 tầng có nhiều phòng, chúng tôi ở tầng hai cùng các giáo viên nữ, còn tầng một dành cho giáo viên nam. Đã là giáo viên và trợ giảng đại học, nhưng họ còn rất trẻ và đều chưa có gia đình riêng. Tôi hay lui tới thăm nom họ và ái ngại thấy họ sống rất đạm bạc. Hóa ra họ phải nhịn ăn nhịn mặc để nuôi chúng tôi. Tôi phát hiện biết có một thầy giáo bị bệnh gan và tiểu đường rất cần bồi dưỡng nhưng tiêu chuẩn tem phiếu không đủ cung cấp, thầy luôn luôn bị ngất xỉu, thấy vậ­y tôi hay đi mua thêm các thức ăn mang đến biếu thầy. Chúng tôi trở thành người thân của các thầy cô giáo. Có những buổi chiều ngày thứ 7, khi 2 cô bạn Thượng Hải đã về nhà, tôi và chị bạn Sài Gòn xuống ghế đá trên vườn hoa ngồi hóng gió, thì các thầy cô giáo lân la đến bên chúng tôi, họ tâm sự, chuyện trò và cho chúng tôi biết rất nhiều chuyện bí mật trong trường và trong xã hội, tôi có cảm giác như đất nước này sắp có đại loạn.
Rồi đại loạn đến thật, cách mạng văn hóa nổ ra, đại đa số học sinh trung học và sinh viên đều bỏ học, xuống đường tham gia Hồng vệ binh. Chúng tôi phải chứng kiến cảnh suốt ngày Hồng vệ binh đi phá phách, hò hét, rạch quần áo, cắt tóc người qua đường và Đại Tự Báo (báo chữ to) xuất hiện khắp mọi nơi. Thê thảm hơn là chính mắt chúng tôi được chứng kiến các Giáo sư trong trường đã từng giảng dạy chúng tôi tận tình, bị làm nhục ngay trong sân trường bằng cách phải đeo các biểu ngữ bằng giấy báo dán trên lưng hoặc đội những chiếc mũ có chóp nhọn, ghi những dòng chữ tục tĩu.
Là một đứa con gái xuất thân trong một gia đình có nền giáo dục truyền thống ở Việt Nam, tôi không sao chấp nhận nổi thứ triết lý cách mạng cho phép học trò đấu tố thầy, hành hạ và sỉ nhục thầy như vậy. Nhận thức về một nước Trung Hoa có truyền thống văn hóa lâu đời, hơi phong kiến một chút, nhưng rất nề nếp và rất có kỷ cương đã hoàn toàn sụp đổ trong tôi. Đây là lần đầu và cũng là lần duy nhất tôi phải chứng kiến hiện tượng vô đạo và bất nhân đáng sợ đó. Rất lâu về sau tôi vẫn không thể hàn gắn được vết thương như những nhát chém trong tim mình, về hình ảnh những Giáo sư đáng kính của chúng tôi bị hành hạ lên bờ xuống ruộng bởi chính những người bạn sinh viên đã từng học tập ca hát bên chúng tôi. Trong số đó, tôi biết, có người không muốn hành xử đê tiện như vậy, nhưng nếu họ đi ngược lại phong trào chung, thì chính họ bị lôi ra đấu tố.

Chúng tôi rất sợ bị liên lụy nên nín lặng quan sát và nhìn nhau thầm hỏi: “ Họ đang cắn xé nhau, đến bao giờ thì họ cắn mình đây?”
Đó là giữa năm 1966, đúng lúc chúng tôi làm xong đồ án tốt nghệp, trường học gần như không hoạt động, chúng tôi không được bảo vệ luận án tốt nghiệp mà chỉ được cấp bằng có đóng dấu nhưng không có chữ ký. Chúng tôi khăn gói vội vàng rút về nước. Tất cả bạn học và thầy giáo đã bị đưa đi ra khỏi trường, một số đi lao động quản thúc ở vùng nông thôn nào đó, một số khá đông đang là Hồng vệ binh ngày ngày đi đập phá hò hét hoặc đả đảo ai đó. Cảnh Trường đại học Đồng Tế, ngôi trường được xếp loại nhất nhì Trung Cộng, do người Đức thành lập đã gần 100 năm trở nên hoang vắng buồn thảm đến lạnh sống lưng. Giáo sư nổi tiếng Lý Đức Hóa, người từng được nhiều giải thưởng Quốc tế và bà vợ Bác sĩ người Đức của ông không biết đã trôi dạt đi đâu? Lúc chúng tôi lên xe để ra ga về nước, chỉ có mấy ông bà cấp dưỡng từng chăm sóc bữa cơm hàng ngày lặng lẽ gật đầu đưa tiễn chúng tôi, mắt họ rơm rớm lệ.
Đến lúc đó thì tình cảm trong tôi hoàn toàn mất phương hướng và tôi thực sự hiểu rằng người dân lao động Trung Cộng rất tốt, giới trí thức Trung Cộng cũng thật tốt, các bạn học của tôi cũng tốt lắm. Nhưng các nhà cầm quyền? Tôi không sao hiểu nổi các nhà cầm quyền và thứ “tình hữu nghị” mà suốt ngày họ ra rả trên đài phát thanh và trên báo chí. Tôi rất muốn tìm hiểu xem cái gì là động lực thúc đẩy họ? Nhưng điều đó nằm ngoài khả năng của tôi.
Chúng tôi rời Thượng Hải buồn bã và vội vàng như bị ma đuổi..

(CÒN TIẾP)